Arkhamarchivaris

vrijdag 15 januari 2021

Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo

In een paar eerdere posts, schreef ik over Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo, een zuster van mijn overgrootmoeder W.H.V. Simons-Nielo.

In de post Winkels aan de Waterkant schreef ik dat Louise in 1910 failliet werd verklaard.

Ik schreef haar faillissement toe aan de concurrentie. Inmiddels heb ik van familie begrepen dat ze ook om gezondheidsredenen moest stoppen met haar werk. Louise was hartpatiënt.

Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo, detail van de familiefoto

Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo overleed in 1915.

Bron: www.delpher.nl

Onlangs kreeg ik een afdruk van een familiefoto van het echtpaar Tjin Kon Fat-Nielo.

Helaas heb ik geen informatie over de datum dat deze foto is gemaakt.

Familiefoto: het echtpaarTjin Kon Fat-Nielo en kinderen. Een dochter tante Phillia heb ik nog gekend als een deftige oude dame.

zaterdag 5 december 2020

Eenvoudige recepten in 1930

Toen mijn grootmoeder Antje Scholten in 1930 ging trouwen stopte ze met haar werk als kindermeisje. Ze had vanaf 1925 gewerkt bij de familie Langhout in Bussum. Van haar werkgevers kreeg Antje een kookboek cadeau "Eenvoudige recepten", door Martine-Wittop Koning, 49e druk (1928).

"Eenvoudige recepten", door Martine Wittop-Koning, 49e druk (1928)

Dieet voor suikerzieken

In dit kookboek wordt ook ziekenvoeding behandeld, waaronder de voeding voor diabetici.

De recepten voor suikerzieken bevatten geen suiker en zomin mogelijk koolhydraten. Er wordt onder andere gewerkt met glutenbrood, glutenmeel en glutenkorrels.

voorbeeld van recepten voor diabetici

Een Franse apotheker Apollinaire Bouchardat deed onderzoek naar de voeding voor diabetespatienten en schreef in 1841 glutenbrood voor in het dieet.

Uit glutenbrood is het zetmeel zoveel mogelijk verwijderd.

Tot de ontdekking van insuline in 1921 en de toepassing van insulinetherapie in 1922 was het dieet de enige therapie voor diabetici.

maandag 18 mei 2020

Familiegeschiedenis: William Henri Karel Nielo en de anonieme portretschilder

Vorig jaar postte ik een verhaal over de anonieme portretschilder die mijn betovergrootvader William Henri Karel Nielo (1830-1892) vereeuwigde.

Ik schreef het schilderij toe aan een lokale Surinaamse kunstenaar.

Navraag bij een familielid die het schilderij bezit leverde het volgende spannende verhaal.

De eigenaar van het portret is een kleinzoon van Helena Wiljeane Nielo, een dochter van W.H.K. Nielo. Zij had het verhaal van haar vader gehoord en het later doorverteld aan haar kleinzoon.

De schilder was een uit het bagno van St. Laurent du Maronie in Frans Guyana gevluchte gevangene. Hij wilde anoniem blijven in Suriname en daarom is het schilderij niet gesigneerd. Hij zou tijdens de Franse Revolutie zijn verbannen naar Frans Guyana, waaruit hij uiteindelijk naar Suriname wist te ontkomen.

Tot zover het overgeleverde verhaal.

Dé Franse Revolutie was begonnen in 1789. Er werden in deze tijd politieke tegenstanders naar Frans Guyana verbannen. Voor de geschiedenis van het portret van mijn voorvader op middelbare leeftijd was dit iets te vroeg om de schilder in die revolutietijd te kunnen plaatsen.

Tussen 1830-1848 zijn er in Frankrijk nog twee revoluties geweest.

Het Bagno zoals we dat nu kennen werd in 1852 opgericht door keizer Napoleon III.

De laatste grote revolutionaire opstand was de Commune van Paris in 1871. Communards diena het neerslaan van de opstand niet werden terechtgesteld, werden gedeporteerd naar Nieuw Caledonië in de Stille Oceaan.

Vanaf 1852 werden veel zware criminelen en politieke tegenstanders, met name anarchisten naar Frans Guyana verbannen. Velen probeerden naar Suriname te ontsnappen, sommigen overzee en anderen over de Marowijnerivier. Een levensgevaarlijke tocht. Degenen die de ontberingen en gevaren overleefd hadden en Paramaribo wisten te bereiken waren niet veilig. Als ze werden opgepakt gingen ze linea recta terug naar Frans Guyana.

De Marowijne rivier tussen Albina en Saint-Laurent
Bron: Google. Satellietopname

Hoe onze anonieme schilder de Marowijne is overgestoken zal altijd een vraag blijven. Saint-Laurent ligt tegenover Albina in Suriname. De rivier is daar heel breed en er staat een sterke stroming. Verder zwemmen er in het troebele water heel wat enge hapgrage beesten. Zwemmend daar de rivier oversteken lijkt me toch wel een beetje onwaarschijnlijk. Maar niets is onmogelijk

Definitieve vaststelling Koloniale huishoudelijke begrotingn Suriname over het dienstjaar 1869
Handelingen der Tweede Kamer der Staten-Generaal Vol. 34 1354, 97e zitting 4 mei

Een uitgebreid artikel over leven in het bagno is verschenen in “De Gids” van 1905 : “Het bagno in Fransch Guyana”

Gestrand in de Marowijne

Toen ik nog in Suriname woonde gingen we soms met vakantie naar Albina. Een bezoekje aan de Franse kant hoorde er dan altijd bij. Soms gingen we zelfs op vakantie in Frans Guyana, door naar het bruisende ruimtevaartstadje Kourou of de hoofdstad Cayenne.

Tijdens de vele overvaarten voeren we vlak langs een scheepswrak aan de Franse kant.

Foto van het wrak van Edith Cavell, gemaakt tussen 1967-1972.

Het is het wrak van het Britse vrachtschip "Edith Cavell" gezonken in eind november-begin december 1924.

Bron: www.delpher.nl

Het wrak van de "Edith Cavell" ligt nog steeds als een dichtbegroeid eiland voor Saint-Laurent.

Bron: Google. satellietopname

dinsdag 12 mei 2020

Dromen van lekkere dingen op tafel

Op 10 mei 1940 begonnen vijf lange bange jaren voor het Nederlandse volk. De Duitse bezetting was begonnen.
Het Amsterdamse meisje Miepie Bogaers schreef ergens tussen 10 augustus 1942 en 5 maart 1943 de volgende ongedateerde tekst in het poëziealbum van haar vriendinnetje Thea:

"Lieve Thea

Thea dat het je altijd goed gaat.

En dat de boter afslaat.

Het brood 10 cent word zonder bon.

En dat je zo dik word als een ton.

Melk van de koe weer zo op tafel.

Weer thee en koffie met een slagroomwafel.

Weer vlees en vet en andere spullen…

He Thea wat zullen [we] dan weer smullen.

Maar nu twijfel ik aan mijn verstand.

Als we dat beleven heb je het gewon[n]en.

Miepie Bogaers"

Miepie Bogaers in het poëziealbum van haar vriendinnetje Thea:

In plaats van de gewoonlijke vrolijke albumplaatjes had Miepie overgeschoten distributiebonnen ingeplakt. De schaarste aan noodzakelijke eerste levensbehoeften werd veroorzaakt door de vorderingen door de bezetter. Wat voor de Nederlanders overbleef werd gerantsoeneerd en werd op inlevering van de bonnen verstrekt, of illegaal tegen hoge prijzen in de zwarthandel verkocht.
Toen Miepie de wensen voor haar vriendinnetje opschreef was de hongerwinter nog ver weg.

donderdag 28 november 2019

Familiegeschiedenis : Antje wie?

Het werd eens tijd dat ik mij wat meer ging verdiepen in de herkomst van mijn Friese voorouders, zoals mijn overgrootvader Willem Scholten (1856-1932)

Via zijn moederskant, de vrouwelijke lijn volgend kom ik in de tweede helft van de 18^e eeuw de overgrootmoeder van Willem Scholten, ene Antje tegen.

Antje werd in de DTB (Doop-, Trouw- en Begraafboeken) en BS (Burgerlijke Stand) met verschillende patroniemen en achternamen genoemd.

Antje in de DTB en BS

Antje Courts Bagcherag 1781

Antje Coerts Bacherach 1783

Antje Baggerag, 1786

Antje Bacherag 1791, 1817

Antje Koerts (Baggerag), 1811

Om een lang verhaal kort te maken. Een zoektocht via wiewaswie leverde het volgende resultaat.

Curtius Bagherach,wolkammer van beroep trouwt op 12/1/1755 met Renske Sjoerds in Franeker

Hun dochter Antje wordt in Franeker gedoopt op 5/10/1755. Ze trouwt op 18/11/1781 met Lolke Harmens Tuinstra. Antje overlijdt voor 1811.

Moeder Rinske wordt ook wel Renske, Reinske of Rinke genoemd. De ene keer is haar patroniem Sjoers, de andere keer Schoerts of Sjoerds.

Helemaal erg is het gesteld met spelling van de familienaam van Antjes vader.

De namen van Antjes vader in de DTB en BS

Curtius Bagcheragh, 1754, 1755

Coert Bacherag, 1757

Koert Bacheragh, 1759

C. Bacherach, 1764

Court Pacherach, 1770

Koerd Pagarach, 1818

Antjes moeder in DTB en BS

Renske Sjoerds, 1754

Rinske Sjoers, 1755

Rinke Schoerts, 1757

Rinske Sjoerds, 1818

Ik ben van de familienaam ook de variant Pagrag (Franeker, 1794) tegengekomen.

Al deze namen en data zijn te vinden op https://www.wiewaswie.nl/

dinsdag 26 november 2019

Familiegeschiedenis : op zoek naar de portretschilder

Van mijn betovergrootvader William Henri Karel Nielo is in de familie nog een prachtig portret bewaard gebleven.

Afb. portret Nielo.

William Henri Karel Nielo,
1830-1892

Nielo, geboren in 1830 en overleden in 1892 is hier afgebeeld als een man op middelbare leeftijd.

Wie heeft dit schilderij gemaakt? Als we er vanuit gaan dat dit portret in Suriname is gemaakt zouden er twee Surinaamse kunstenaars in aanmerking kunnen komen als mogelijke vervaardigers.

De eerste is Selomoh (Salomon) del Castilho (1826-1914). Del Castilho is meer bekend als fotograaf, maar beoefende volgens diverse advertenties in de Surinaamse kranten ook de teken- en schilderkunst.
Werk van S. del Castlilho is bewaard in Nederland en Suriname.