Familiegeschiedenis : de mobilisatie 1939

In de zomermaanden van 1939 waren de politieke spanningen in Europa zo hoog opgelopen, dat de Nederlandse regering 28 augustus het Nederlandse leger onder de wapenen riep : de mobilisatie. 

De mobilisatie werd bekendgemaakt in kranten, op de radio, in bioscoop journaals en via aanplakbiljetten.

Bekendmaking van de mobilisatie 
Bron: www.delpher.nl

Alle dienstplichtigen van de lichting 1924-1938 moesten zich melden. Mijn grootvader Willem Bijl (1904-1986) was van de lichting 1924. Hij kreeg een oorlogszakboekje met waarin zijn gegevens werden vermeld. Willem Bijl werd ingedeeld bij de Genie.

Oorlogszakboekje van Willem Bijl, uitgereikt bij de mobilisatie in 1939

Persoonsgegevens in het 

Oorlogszakboekje van Willem Bijl

Persoonsgegevens in het 

Oorlogszakboekje van Willem Bijl

De eenheid waar mijn grootvader bij behoorde was belast met het leggen van mijnen. Een niet ongevaarlijke klus, want bij het scherpstellen van de mijnen kwam een soldaat bij een explosie om het leven. Fabrieksfoutje.

Versperringen in 1914 vergeleken met antitankmaatregelen in 1939
Bron: www.delpher.nl

Propagandaprent in de winter 1939-1940

 Op 10 mei 1940 eindigde de mobilisatie. Duitsland viel Nederland aan en de oorlog was begonnen.

Na vier dagen strijd en het Duitse terreurbombardement tegen de burgerbevolking van Rotterdam gaf de Nederlandse legerleiding zich op 15 mei over. Er volgende vijf lange bezettingsjaren.

 Willem Bijl werd op 25 mei met groot verlof gestuurd. 

Groot verlof voor de gemobiliseerde troepen, 24 mei 1940

Willem Bijl werd op 25 mei met groot verlof gestuurd

Op 14 augustus leverde mijn grootvader zijn uitrusting in.

Bewijs dat Willem Bijl de militaire goederen had ingeleverd

Familiegeschiedenis : persoonsbewijs

Identificatieplicht

Tijdens de bezetting mei 1940-mei 1945 voerden de Duitsers in 1941 het persoonsbewijs in, een verplicht document waarmee Nederlanders van 15 jaar en ouder zich in de openbare ruimte moesten identificeren. Het persoonsbewijs was zo ontworpen dat het moeilijk kon worden vervalst. 

Tussen de familiepapieren vond ik het persoonsbewijs van mijn grootvader Willem Bijl (1904-1986)

Op het document staan vermeld: zijn naam en geboortedatum, handtekening,  beroep, woonadres, pasfoto, registratienummer, naam van mijn grootmoeder (echtgenote), vingerafdruk (rechterduim?)

Toevallig heeft de ambtenaar die het document ondertekende dezelfde achternaam als de moeder van Willem Bijl, namelijk Diergaarde

Persoonsbewijs Willem Bijl

Persoonsbewijs Willem Bijl

Persoonsbewijs Willem Bijl

Geldzuivering

Op de achterzijde staat een bedrag dat mijn grootvader in juli 1945 had ingeleverd bij de Incassobank. Alle Nederlanders moesten na de bevrijding hun geld inleveren en herkomst verklaren. Deze maatregel was bedoeld om door zwarthandel en criminaliteit in de oorlogsjaren verkregen geldsommen te onteigenen . De herkomst van papiergeld en muntgeld moest worden verantwoord voor men weer over het vermogen kon beschikken.

Vermoedelijk heeft mijn grootvader zijn persoonsbewijs bewaard als bewijsstuk dat hij geld had ingeleverd. Het persoonsbewijs van mijn grootmoeder zat niet tussen de familiepapieren, Waarschijnlijk zal ze net als vele andere Nederlanders dit gehate document  na de bevrijding snel van de hand hebben gedaan.

Familiegeschiedenis : Oom Fer, Ferdinand Bijl 1911-1971

Tussen de familiepapieren is een overlijdenskaart van Ferdinand Bijl, 1911-1971 aangetroffen.

Oom Fer zoals wij hem kenden was de jongste broer van mijn grootvader Willem Bijl (1904-1986).

Hij ging niet zoals zijn oudere broers Willem en Han de bouw in, maar werd apotheker, gevestigd in Den Helder. Er ging een verhaal dat hij als kind een zwakker hart had overgehouden aan een infectieziekte. Zijn ouders Steffen Bijl en Theresia Diergaarde besloten daarom dat hij niet in de bouw aan de slag kon, en zorgden ervoor dat hij kon gaan studeren.

Oom Fer was gehuwd met tante Gré (Margaretha Hillegonda Maria van Os)

Ferdinand Bijl en Margaretha Hillegonda van Os
Trouwfoto?

Overlijdensadvertentie van Steffen Bijl, 1944
F. Bijl en M.H.M. Bijl-van Os staan genoemd bij de nabestaanden
Bron: www.delpher.nl

Advertentie echtpaar Bijl-van Os 1944
Bron: www.delpher.nl

Het overlijden van oom Fer op 2 september  1971

Overlijdensadvertentie in de Volkskrant
Bron: www.delpher.nl

Rouwkaart Ferdinand Bijl
1971

Oom Fer

tekst bij de foto links

 In Den Helder is een straat vernoemd naar drs Ferdinand Bijl, oom Fer.

Familiegeschiedenis : 1930, een feestelijk jaar.

Op 9 juli 1930 werden mijn grootouders Willem Bijl en Antje Scholten op het gemeentehuis van Bussum in de echt verbonden.

Ondertrouw Willem Bijl en Antje Scholten,
Bron: www.delpher.nl

Ondertrouw Willem Bijl en Antje Scholten,
Bron: www.delpher.nl

Huwelijk W.Bijl en A.Scholten
Bron: www.delpher.nl

Getuigen bij hun huwelijk waren de broer van de bruidegom Henri Fredéric Bijl en Margje Bos, verloofde van Henri Fredéric.

Detail uit de huwelijksakte van Willem Bijl en Antje Scholten
Bron : NL-HlmNHA_358.29_21930_0096

Enkele maanden later op 17 september 1930 trouwden Henri Fredéric Bijl en Margje Bos in de gemeente Bussum.

Ondertrouw Henri Fredéric Bijl en Margje Bos,
Bron: www.delpher.nl

Huwelijk H.F. Bijl en M. Bos
Bron: www.delpher.nl

De jonggehuwden Willem Bijl en Antje Scholten waren getuigen.

Detail uit de huwelijksakte van Henri Fredéric Bijl en Margje Bos
Bron : NL-HlmNHA_358.29_21930_0135

Herinneringen aan de watersnood van 1953

Bij mijn grootvader Willem Bijl (1904-1986) hingen drie fraaie tegels van Schouwen-Duivenland en de stad  Zierikzee aan de muur. Deze tegels waren een herinnering aan de jaren, waarin hij in Zeeland werkte in het kader van de schade die het gevolg was van de watersnoodramp van 1 februari 1953. 

Vanaf 1945 werkte mijn grootvader in Arnhem in dienst van het Ministerie van Wederopbouw. Hij maakte daar schaderapporten van de oorlogsschade en verwoestingen die de stad had geleden bij de operatie Market Garden (de beroemde Slag om Arnhem in september 1944). Tegen de tijd dat hij klaar was met zijn werk in Arnhem braken de dijken in Zeeland.

De standplaats van Willem Bijl voor zijn werkzaamheden bij de Waterschade was Zierikzee. Toen hij in Zeeland aankwam in 1953 en de ravage zag, dacht hij dat hij daar wel de rest van zijn leven bezig zou zijn met het maken van schaderapporten. Dat was niet het geval. Na beëindiging van zijn werk in Zeeland werd hij ambtenaar bij de Rijksgebouwendienst tot aan zijn pensionering in 1969.

Het wapen van Schouwen

Het wapen van Duiveland

Het wapen van Zierikzee

Eer aan Hollands Vrouw voor Volharding, Moed en Trouw

Bij mijn grootouders Willem Bijl en Antje Bijl-Scholten hing vroeger een herdenkingstegel, waarmee de Nederlandse vrouwen werden herdacht,die in de hongerwinter van 1944-1945 hun huishouden onder moeilijke omstandigheden voerden. Tienduizenden stierven door gebrek aan eten en brandstof in die strenge winter.

Huishouden winter 1944-1945, honger en kou

 

Mijn grootmoeder en haar kinderen hadden geluk. Gewaarschuwd door een kennis (zwarthandelaar) konden ze begin februari 1945 nog met zijn vrachtauto mee die een laatste rit uit Amsterdam maakte. Ze woonden in de Roerstraat in de Rivierenbuurt in Amsterdam-Zuid. Hun vertrek was ongepland en mijn grootvader, die op voedseltocht was vond bij thuiskomst een briefje dat zijn gezin halsoverkop naar Friesland was vertrokken. Ze zaten achterin de open laadbak. Twee fietsen en de hond gingen ook mee. Regelmatig werd er gestopt om de gasgenerator die de motor draaiende hield van brandstof te voorzien. Het werd een barre tocht over de afsluitdijk richting Heereveen in de ijzige winterkou.  De rit over de afsluitdijk was niet zonder gevaar. De Duitsers lieten hun onderweg ongemoeid, maar er dreigde constant gevaar beschoten te worden door Engelse jachtvliegtuigen. Onderweg konden ze in Bolsward op het politiebureau bijkomen bij de warmte van de kachel.
Antje en haar kinderen verbleven tot na de bevrijding op de boerderij bij familie in Stobbegat (tegenwoordig Vegelinsoord). De meegenomen fietsen werden onder de hooiberg verstopt.Honger hebben ze daar op het Friese platteland in ieder geval niet meer geleden, in tegenstelling tot de in Amsterdam achtergebleven buurtgenoten.

Mijn grootvader in Amsterdam, die voorheen in de bouw had gewerkt kon zich in leven houden door uit zijn werkvoorraad gereedschap en bouwmateriaal te ruilen voor eten bij de boeren. Spijkers wilden ze nog wel hebben, stadse trouwringen en linnengoed hadden ze al meer dan genoeg.

 

 

De bevrijding op 14 april 1945 door de Canadezen vierden Antje en haar kinderen in Heereveen. Friesland was eerder bevrijd dan Amsterdam. Pas 6 weken nadat Amsterdam was bevrijd keerden ze weer terug naar huis in de Roerstraat.

Mijn Familiegeschiedenis : grootvader Willem Bijl


Willem Bijl : Jonge Jaren

Willem Bijl (1904-1986) was de oudste zoon van Steffen Bijl en Theresia Wilhelmina Josephine Diergaarde.

Willem Bijl en zijn moeder in 1904

Willem als peuter



De jonge Willem werd voetballer bij Ajax

Bij de Ajax-jeugd

Een schouderblessure maakte echter als snel een einde aan de voetballerij

Net als zijn vader en grootvader werd Willem timmerman, en hij werkte in het bouwbedrijf van zijn vader 



huwelijk in 1930

In 1930 trouwde Willem met Antje Scholten 


In de dertiger en veertiger jaren toen de bouw nagenoeg stil lag als gevolg van de crisis en de oorlog werkte hij bij de decorbouw in de Cinetone filmstudio’s aan de Duivendrechtse kade.

Mobilisatie  in 1939 en daarna

In  september 1939 werd Bijl opgeroepen voor de mobilisatie.  Hij zat bij de genie en moest mijnen leggen. Dit was niet zonder risico, want door een fabrieksfout in een van de mijnen werd een maat uit zijn ploeg opgeblazen.

moblisatie 1939-1940, rechts achter staat Willem Bijl

 

Onder de wapenen in 1939-1940

Willem Bijl en zijn makkers werden ingekwartierd in deze villa, die door het leger was gevorderd van de bewoners, een pas gehuwd jong echtpaar, zoals mijn grootvader vertelde.

Hier was Bijl met zijn kameraden ingekwartierd

Deze kaart verzond hij op 21 september 1939 aan zijn gezin in Amsterdam.

Tussen 10-15 mei 1940 was hij gelegerd aan de Lek bij Schoonhoven.

Na de capitulatie op 15 mei 1940 werkte hij weer bij de filmstudio's, die in 1941 werden overgenomen door de UFA.

Na  de bevrijding in 1945 kwam Willem Bijl  in dienst bij het Ministerie van Wederopbouw, eerst bij de oorlogsschade te Arnhem en in 1953 in Zeeland na de watersnoodramp, en daarna vervolgens tot aan zijn pensioen bij de Rijksgebouwendienst.