In maart 2025 werd een opvallend fenomeen aan de Surinaamse
sterrenhemel waargenomen. Drie heldere sterren die op het oog in een rechte lijn
op gelijke afstand stonden.
Zo uitzonderlijk was dit beeld overigens niet, want Orion kan in Suriname elk jaar in de periode van november tot en met maart op de late avond
worden bewonderd.
Dat
dit sterrenbeeld in Suriname zeker werd herkend blijkt uit twee
krantenberichten over maansverduisteringen in 1888 en 1899 waarin Orion en
andere sterren en sterrenbeelden werden beschreven.
 |
Maansverduistering in januari 1888 in Suriname.
Beschrijving van de hemel. |
 |
Maansverduistering in december 1899 in Suriname.
Beschrijving van de hemel.
Bron: www.delpher.nl |
|
In
1907 werd Orion genoemd in de vertelling “
Ma
Kakantrie” en een reiziger naar Beneden-Saramacca genoot in 1931 tijdens de
bootreis vanuit zijn kajuit van het uitzicht op de nachtelijke hemel, terwijl
de boot voor anker lag bij het onstuimige Coppename-punt, wachtend op laagtij
om de rivier op te kunnen varen.
 |
Orion en andere sterren. Fragment uit "Ma Kakantrie",
1907
Bron: www.delpher.nl |
 |
Orion, Zuiderkruis en Tweelingen beschreven in een reisverslag
naar de Beneden-Saramacca, 1931
Bron: www.delpher.nl |
De journalist had ook te rade kunnen gaan bij de inheemseSurinamers , die namelijk al duizenden jaren vertrouwd zijn met dit bijzondere beeld aan
de hemel. De astronomie van deze Inheemse bewoners van de Zuid-Amerikaanse noordkusten is onder meer beschreven in “De mensch-etende aanbidders van de
zonneslang” uitgegeven door de gebroeders Penard in de jaren 1907-1909.
 |
"De menschetende aanbidders der zonneslang"
Bron: Google |
Ik geef toe : het werk van de Penards over de cultuur, taal en
geestelijke wereld van de Karina (Kalinha) is geen eenvoudige kost en ik beperk mij tot
de mythe van de éénbenige constellatie die internationaal bekend is als Orion.
Waarom hinkt Orion op één been boven de Wilde Kust van de
Guyana’s? Het verhaal wordt in verschillende versies en varianten verteld, net
als in de Griekse mythe van Orion. Zowel in de Griekse mythe als die van de
inwoners van de Guyana’s eindigt het met de ten hemel opneming van de
hoofpersoon, die bij de Inheemse Surinamers onder andere bekend is als: Epetembo, Ipetymbo,
Mabukuli, Jararwara.
Kort verhaal, man heeft problemen met schoonfamilie, doodt
zijn vrouw en serveert haar als maaltijd aan haar broers (en of moeder). Als
die ontdekken dat ze hun bloedverwante oppeuzelen willen ze wraak. Ze achtervolgen de man en
hakken zijn rechterbeen bij de dij af. Hij wordt achtergelaten om te sterven.
De man smeekt De Schepper om hem naar de hemel te brengen (de zielen van
overleden worden sterren aan de hemel). God stuurt de Gierenkoning die de man
naar de hemel brengt en hem in de Orionconstellatie plaatst. Er zijn diverse
versies van dit verhaal.
Afb. orion-enc-karaib-2
De ster Sirius in de constellatie Grote Hond zou de knie van het afgehakte been zijn.
Epetembo en alle andere naamsvarianten betekenen: het oude been of afgehakte
been.
Nog enkele andere astronomische weetjes, waarvan een ook is
gelinkt aan Epetembo-Orion.
De constellatie Hydra wordt Suluiuyuman of Camudi “De grote waterboa”(anaconda) genoemd.
De sterrenboog die in de Europese astronomie wordt beschouwd als het schild van Orion zou in een mythe ook een waterboa zijn.
Een Surinaamse kunstenaar John Lie-a-Fo schilderde Ipetymbo als het verminkte sterrenbeeld Orion met een been.
De mythe van Epetembo kan in zijn geheel worden nagelezen op de volgende websites:
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion
https://dwc.knaw.nl/DL/publications/PU00010187.pdf
https://jaasirlinger.com/wp-content/uploads/2025/04/Boek1b-Thema-Su-culturen-Cultureel-mozaiek-van-Suriname-door-Albert-Helman-alias-van-Lou-Lichtveld-1977.pdf
https://pure.uva.nl/ws/files/3413265/25010_AF02_09_012.pdf
https://www.dbnl.org/tekst/goej003inwi01_01/goej003inwi01_01_0001.php#8
https://www.dbnl.org/tekst/kemp009hoor01_01/kemp009hoor01_01_0004.php
https://www.dbnl.org/tekst/kemp009gesc02_01/kemp009gesc02_01_0006.php
https://www.dbnl.org/tekst/maga001oral01_01/maga001oral01_01_0001.php
https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/
https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01_0028.php
https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01.pdf
https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1982_num_68_1_2212
https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1983_num_23_1_368345
.jpg){kind=link}
