Familiegeschiedenis : Alice Tjin Kon Fat, 1901-1968

Alice Tjin-Kon Fat, 1901-1968

Geboorte van Alice Tjin Kon Fat, 1901
Nationaal Archief Suriname

Alice Georgine Getrude Tjin-Jon Fat kwam ter wereld op  31-01-1901 in Paramaribo. Alice was een volle nicht van mijn grootmoeder Reine Adele Simons. De moeder van Reine en de moeder van Alice waren zusters.

Alice werkte in 1925-1926 in Nederland in het onderwijs.

Alice in 1925 werkzaam in het Katholiek Onderwijs
Bron: www.delpher.nl

Alice slaagde voor haar hoofdakte in 1926

Alice trouwde in 1926 met Keng Liem Khouw (Khauw), 

Huwelijk Alice Tjin Kon Fat en Keng Liem Khouw,
1926
Bron: wiewaswie.nl

Huwelijk Alice Tjin Kon Fat en Keng Liem Khouw,
14 oktober 1926
Bron: www.delpher.nl

De in Batavia geboren Khouw, had handelswetenschappen gestudeerd in Nederland. Kort na hun huwelijk zijn Alice en Keng Liem waarschijnlijk naar Oost-Indië vertrokken, want in 1927 reisden ze samen met de ouders van Keng Liem op de "PC Hooft" naar Nederland.  

"Pieter Cornelisz. Hooft" vertrokken 10 augustus 1927 uit Batavia"
Bron:www.delpher.nl

De gezinnen Khouw als passagiers op de "Hooft"
Bron:www.delpher.nl

De "Hooft" op 3 september 1927gearriveerd in Genua.
Bron:www.delpher.nl

De gezinnen Khouw als passagiers op de "Hooft"
Bron:www.delpher.nl

Alice en haar familie arriveerden in Amsterdam op 11 september 1927. Hadden ze de boottrein genomen dan waren ze eerder in Nederland aangekomen.

De oude heer Khouw Kim An werd op 15 september ontvangen door Koningin Wilhelmina die hem een vanwege zijn maatschappelijke verdiensten een bijzondere onderscheiding verleende

 

Khouw Kim An, majoor der Chinezen op audientie bij de koningin
15 september 1927
Bron: www.delpher.nl

Khouw Kim An logeerde in "Hotel des Indes"
in Den Haag, september 1927
Bron: www.delpher.nl

Het echtpaar Khouw reisde met de “Patria” terug naar de Oost.

Afvaart van de "Patria" 2 november 1927 naar de Oost
Bron: www.delpher.nl

K.A, Khouw en echtgenote, passagiers op de "Patria"

De "Patria"
Bron:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninklijke_Rotterdamsche_Lloyd#/media/Bestand:SS_Patria,_Rotterdamsche_Lloyd.jpg

Reclame van de Rotterdamse Lloyd, 1929
Bron: www.delpher.nl

Hoe een een reis met de "Patria" in deze jaren verliep is te zien op deze film: https://www.youtube.com/watch?v=5EoCnc5z2mQ 

Keng Liem en Alice bleven achter in Nederland. In 1928 woonden ze in Den Haag met hun zoon Yan.

Het gezin van Alice in Den Haag 1928
Bron: wiewaswie.nl

In 1929 promoveerde Keng Liem Khouw tot doctor in de Handelswetenschappen, tegenwoordig zouden we economie zeggen

Promotie van Keng Liem Khouw, 1929
Bron: www.delpher.nl

Begin 1930  vertrokken Alice en haar gezin naar Oost-Indië op het schipTjerimai.

"Tjerimai," 1930 Firma Ruys en Co.
Bron: www.delpher.nl

Tjerimai verrok op 8 januari 1930 naar Batavia
Bron: www.delpher.nl

Familie dr. K.L Khouw (let op de titel dr.)
Bron: www.delpher.nl

De "Tjerimai" gebouwd in 1922,
Bron: www.delpher.nl

Khouw (geboren in Indië) werd in 1930 gekozen in de gemeenteraad van Batavia. Hij was ook directeur van de Chinese N.V. Batavia Bank in Batavia (Jakarta)

Keng Liem Khouw (Khauw) kandidaat voor de gemeenteraad van Batavia,
augustus 1930
Bron: www.delpher.nl

Keng Liem Khouw (Khauw) gekozen in de gemeenteraad van Batavia,
augustus 1930
Bron: www.delpher.nl

Keng Liem Khouw directeur van de Chinese Batavia Bank
1931
Bron: www.delpher.nl

Waarschijnlijk werd in Oost-Indië de tweede zoon Coen Khouw geboren.

In ieder geval werden  Coen en zijn broer Yan genoemd in het besluit om de familie Khouw te laten vallen onder het regelement voor de Europeanen

De familie Khouw werd gelijkgesteld aan Europeanen in Indië
Bron: www.delpher.nl. 

Volgens dit artikel  163 van de Indische Staatsregeling werd de familie Khouw gelijkgesteld aan Europeanen in de kolonie. 

Er is een foto van een schilderij van twee kleinzoons van Khouw Kim An. Gezien hun namen Yan en Coen zou je kunnen denken dat de kinderen van Alice en Keng Liem hier zijn geportetteerd.

Yan en Coen Khouw 1937

Overlijden van de grootvader van Keng Liem Khouw
1937
Bron: www.delpher.nl

In  maart 1942 werd Nederlands-Oost Indië door Japan veroverd en bezet. Chinezen in Indië kregen het net als de rest van de bevolking heel moeilijk. Als etnische groep werden de Chinezen door de Japanners gewantrouwd en wreed behandeld. De Japanse bezetter was uit op het vermogen en bezit van welgestelde Chinezen. 

De schoonvader van Alice, Khouw Kim An werd in 1942 door de Japanners gevangen gezet en hij stierf in januari 1945 in gevangenschap.

In de jaren na 1950 migreerde het gezin Khouw naar Suriname. Informatie over Alice Khouw-Tjin Kon Fat  en haar familie in die periode is te vinden op de website Boeroes. 

In 1954 kocht Alice een huis aan de Gemenelandsweg, waar ze met haar gezin woonde Er is een verhaal over de bijzondere geschiedenis van dit huis .

In 1955 was Khouw ambtenaar bij Economische zaken in Suriname. Hij werd belast met rijstzaken.

Dr. Khouw, specialist Rijstzaken in Suriname
1955
Bron: www.delpher.nl

Khouw lid van een adviescommissie
1956
Bron: www.delpher.nl

1961 Khouw is waarnemend directeur van Economische Zaken in Surinam
Bron: www.delpher.nl

Keng Liem Khouw stierf in 1965. Alice verhuisde naar Nederland, waar ze in 1968 overleed.

De geschiedenis van de Chinezen onder de Nederlandse koloniale politiek in Oost-Indië is weinig bekend in Nederland.

Familiegeschiedenis : "Tante Jopie"

Passagiersschip "Christiaan Huygens" het grootste schip ooit gebouwd in Nederland in 1927.
Bron: www.delpher.nl

10 mei 1940 : het passagiersschip “Christiaan Huygens”, de trots van de "Stoomvaart Maatschappij Nederland" voer op volle zee ergens in de Indische Oceaan op weg naar Nederlands Oost-Indië. Passagiers genoten van het middagmaal, de gezelschapsspellen en het zonnetje op het dek. En toen kwam de kapitein ergens in de loop van de middag met schokkend nieuws. De boordradio had telegrafisch, het bericht door Radio Scheveningen uitgezonden, ontvangen dat Nederland in oorlog was met Duitsland. Op de Nederlandse radio las de koningin Wilhelmina om 8 uur de proclamatie voor dat de oorlog was uitgebroken. Het nieuws werd op 10 mei in de loop van de ochtend door radio Scheveningen verstuurd naar alle Nederlandse schepen over de hele wereld.  Afhankelijk van de locatie van de “Huygens” kwam het nieuws vanwege het tijdsverschil ergens in de loop van de middag na 12 uur lokale tijd binnen. De stemming aan boord was meteen omgeslagen in boosheid, verdriet en wanhoop (zou ik denken).

De “Huygens” was op 27 april vanuit Genua naar Nederlands Oost-Indië vertrokken. De reis duurde ongeveer een maand, de geplande aankomst was eind mei.

Vanwege de oorlog tussen Engeland-Duitsland die sinds september 1939 woedde was de Noordzee nogal onveilig.  

Bemanning van de "Huygens" oefent vanwege oorlogsdreiging en gevaren op zee
November 1939
Bron: www.delpher.nl

De Nederlandse passagiersschepen naar de Oostelijke kolonie  vanaf december 1939 gingen niet verder dan Genua. Tussen Nederland en Genua reden voor de passagiers boottreinen.

De boottreinen naar Genua voor de afvaart van 27 april 1940
Josefine reisde in een van deze treinen naar Genua
Bron: www.delpher.nl

Op de passagierslijst van 27 april stond ook de naam van J. C.G. Tjin-Kon-Fat, een volle nicht van mijn grootmoeder Reine Adele Simons. De moeder van Reine en de moeder van Josefine Charlotte Garcia Tjin-Kon-Fat waren zusters. Ik heb Josefine gekend als “Tante Jopie”, een frêle oude dame die graag viool en piano speelde. Josefine was met de boottrein naar Genua gereisd om daar op 27 april aan boord van de “Christiaan Huygens” te gaan.

Passagierslijst "Chr. Huygens" 27 april 1940 van Genua naar Batavia
Bron: www.delpher.nl

Een van de passagiers van de "Huygens" mej. J.Ch.G. Tjin Kon Fat
27 april 1940
Bron: www.delpher.nl

Het leven van "Tante Jopie" tussen 1902-1940

Josefine Charlotte Garcia Tjin-Kon-Fat Tante Jopie  Tjin-Kon Fat, kwam in 1902 in Paramaribo ter wereld.

Geboorte van Josefine Charlotte Garcia Tjin Kon Fat,
18 oktober 1902
Nationaal Archief Suriname

Ergens na 1920 reisde ze naar Nederland. Josefine woonde tussen 1924-1940 In Amsterdam. Ze kwam in 1924 uit Woerden naar de hoofdstad.

De jonge Josefine behaalde in Nederland diverse onderwijsaktes.

Geslaagd als gymnastiek onderwijzeres
1925
Bron: www.delpher.nl

Nog een papiertje er bij in 1926
Bron: www.delpher.nl

Eind maart 1932 reisde Josefine op de “St. Marnix van Aldegonde” naar Oost-Indië, maar in hetzelfde jaar was ze  weer terug in Nederland.

Passagierslijst "Marnix van Sint Aldegonde"
30 maart 1932
Bron: www.delpher.nl

Een van de passagiers is Mej. J.C.G Tjin Kon Fat
30 maart 1932
Bron: www.delpher.nl

Voor reizigers van en naar Oost-Indië reden sinds 1927 speciale luxueuze comfortabele boottreinen naar Genua :  uiteraard voor wie het kon betalen. Over de rails duurde de reis één tot anderhalve dag.  De boot van Nederland naar Genua deed er een week over.  Het is niet bekend of Josefine gebruik maakte van de boottrein.

Inlichtingen over de boottrein naar Genua
1931
Bron: www.delpher.nl

De dienstregeling in 1933 van de spoorlijn tussen Genua-Rotterdam
Bron: www.delpher.nl

De route van de boottrein door Nederland, Duitsland, Zwisterland en Italië.
In het najaar van1939 liep deze route door België en Frankrijk.
Bron: www.delpher.nl

Josefine was in ieder geval weer op tijd terug in Nederland om in augustus 1932 examen te doen voor de onderwijsakte als handwerkjuf.

Nog een papiertje : nuttige handwerken
Bron: www.delpher.nl

Ging ze in beide keren in 1932 en 1940 naar Oost- Indië om te werken of op familiebezoek bij haar zuster Alice Khouw-Tjin-Kon-Fat?

De Duitse aanval op 10 mei 1940 zorgde in ieder geval voor een jarenlang gedwongen verblijf in de Oost, zonder dat er enig contact mogelijk was met familie in Nederland en de West.

In maart 1942 werd het Nederlandse koloniale rijk in de Oost veroverd en bezet door Japan. Het Rijk van de Rijzende Zon was een bondgenoot van Nazi-Duitsland.

Josefine zou volgens zeggen vanwege haar Chinese afkomst niet zijn geïnterneerd in een kamp, maar ze heeft het zeker niet gemakkelijk gehad. Net als de Nederlanders en de inheemse Indische bevolking hadden ook de Chinezen zwaar te lijden onder het Japanse schrikbewind.

Na de oorlogsjaren keerde Josefine weer terug in Nederland. "Tante Jopie"overleed ruim 100 jaar oud op 14 januari 2003 in Apeldoorn

Overlijdensbericht van Josefine Charlotte Garcia Tjin Kon Fat,
2003

Hoe zou het later de kleine "Simon" zijn vergaan?

In mijn vorige post schreef ik over de problemen die de Nederlandsche scheepvaart ondervond om de verbinding met de koloniën in West en Oost te onderhouden tijdens de beginmaanden van de Tweede Wereldoorlog. Zo noemde ik onder andere de scheepsramp van de “Simon Bolivar", een KNSM schip, in november 1939 met ca. 400 opvarenden op weg naar Curaçao. Het schip liep op de 18^e van die maand op twee magnetische mijnen van Duitse makelij.

De "Simon Bolivar" was het vijfde Nederlandse schip dat op een mijn liep.
Bron: www.delpher.nl 

De route van de "Simon Bolivar", november 1939
Bron: www.delpher.nl 

Deze ramp kreeg veel aandacht in de media in Nederland, de West en de Oost. Het aantal doden wordt geschat tussen de 84 en 120. De overlevenden werden in Engeland opgevangen.

De "Simon Bolivar" in betere tijden
Bron: www.delpher.nl 

Er zijn oude beelden van de "Simon Bolivar" te zien op:

https://www.youtube.com/watch?v=bR9vSRAF0UI

en https://www.youtube.com/watch?v=cj0S2Bb6lKQ&list=RDcj0S2Bb6lKQ&start_radio=1

Een van de overlevenden was een kleine peuter, die omdat zijn identiteit niet meteen kon worden vastgesteld door de Engelsen, Simon werd genoemd naar het schip. Later bleek hij Reinier Leonardus Matrona te heten. Zijn jonge moeder verdween tijdens een reddingspoging toen de sloep omsloeg, en verdronk. Het knulletje werd gered.

Reinier Leonardus Matrona en de dood van zijn moeder.
Bron: www.delpher.nl 

Maria R. Matrrona, moeder van Reinier Leonardus  in de dodenlijst.
Bron: www.delpher.nl 

Kleine “Simon” kwam groot in het nieuws. Uiteindelijk werd hij geadopteerd door een Rotterdams echtpaar Van der Nat-Peterson.

Adoptie van "Simon"
Bron: www.delpher.nl 

Een krant schreeft dat het een Surinaams kind was, maar hij gezien zijn achternaam was hij van Curaçaose herkomst.

Volgens bijschrift was "Simon" Surinamer, maar dat klopt niet
Bron: www.delpher.nl 

"Simon" en zijn pleegmoeder, mevr. Van der Nat-Peterson.
Bron: www.delpher.nl 

Hoe zou het later met "Simon" zijn vergaan. Heeft Reinier Leonardus Matrona alias "Simon" de bombardementen in mei 1940 en daarna op Rotterdam en het verdere verloop van de oorlog overleefd?

Meer informatie over de ramp met de “Simon Bolivar” is in de volgende links te vinden.

https://www.tracesofwar.nl/articles/7463/Ondergang-van-de-ss-Simon-Bolivar-18-november-1939.htm

https://www.oorlogsbronnen.nl/thema/Scheepsramp%20Simon%20Bolivar

https://peertube.beeldengeluid.nl/w/hEnr8Nq1Xpte2AwKUWQn8F

https://en.wikipedia.org/wiki/SS_Simon_Bolivar

https://www.historischnieuwsblad.nl/column-annejet-van-der-zijl-over-de-vergeten-scheepsramp-van-1939/

Annejet van der Zijl noemt de doden van deze scheepsramp de eerste Nederlandse oorlogsslachtoffers. Maar er vielen al eerder slachtoffers, namelijk op 8 september 1939 onder de bemanning van de mijnenveger “Ewijk” die tijdens werkzaamheden op zee per ongeluk op een mijn dreef. 

En een dag eerder dan de “Simon Bolivar” werd op 17 november een Nederlandse tanker “De Sliedrecht” ten westen van Ierland door een U Boot tot zinken gebracht. Het nieuws over "De Sliedrecht kwam bereikte pas op 24 november Nederland.

Ook onder de gemobiliseerde militairen vielen door ongelukken en incidenten al voor mei 1940 doden. Zo maakte mijn gemobiliseerde grootvader Willem Bijl tijdens het mijnen leggen mee dat een medesoldaat werd gedood toen een mijn met fabrieksfout ontplofte.