Goddelijke Disclaimer : Memento Mori

Zalig zijn zij, die in Kashi sterven, beloofde Shiva ooit aan de mensheid. Ja, ja "Onze Lieve Heer kent zijn pappenheimers" zeggen we in goed Nederlands. Shiva is wel goed, maar niet gek, want  zijn belofte  komt wel met een disclaimer volgens bovenstaande Engelse tekst uit 1832: “….under the name of Bhairava, Siva is regent of Kashi (Benares). All persons dying at Benares are entitled a place in Siva’s heaven; but if any one violate the laws of the Shastre during his residence, Bhairava grinds him to death.”

Beschrijving van de Bhairav-avatar van Shiva, 1832
Bron: www.delpher.nl

Beschrijving van de Bhairav-avatar van Shiva, 1832, Detail 
Bron: www.delpher.nl

Vertaald luidt dit: “….Siva regeert in Kashi (Benares) onder de naam van Bhairava. Iedereen die in Kashi sterft heeft recht op een plekje in Siva’s hemel; maar als iemand gedurende zijn verblijf de wetten van de Shastre overtreedt, dan wordt hij door Bhairava dodelijk vermalen.”

Ok ik probeer me er iets bij voor te stellen hoe het is om door Bhairava te worden vermorzeld, hoewel het me  niet echt lukt, lijken het me hoogst onaangename laatste ogenblikken.

Bhairav is een van de gevaarlijkste verschijningen van Heer Shiva en onder de verschillende gedaanten van Bhairav is Kala Bhairava  of  "Kaal Bhairav" de meest bedreigende. Kala betekent letterlijk tijd of dood.  En daarom wordt Kaal Bhairav ook gezien als de “Heerser van de Tijd of Dood”. Een andere betekenis van Kaal is Zwart.

Kaal Bhairav op zijn rijdier, met bedelnap in de linkerhand.
Achter Bhairav staat een gelovige aanbidder.
Bron: . https://open.theheritagelab.in/?s=bhairava

Kaal Bhairav met zijn honden
Bron: wikimedia commons

De meest angstaanjagende weergaven van Kaal Bhairav zijn te vinden in Nepal. Deze gast wil je echt niet in je sterfbed op bezoek krijgen.

Bron: kala bhairava nepal - Zoeken Afbeeldingen

De Shastra  waarin de Engelse tekst  naar wordt verwezen is waarschijnlijk de Dharmashastra, waar in onder andere regels voor ethisch gedrag en moraal zijn beschreven.

De 8 hoofdregels uit de Shastra gegeven door Brahma
in een publicatie uit 1652
Bron: www.delpher.nl

Enige uitleg hoe Shiva aan de naam Bhairav komt en waarom Kashi/Varanasi de stad is waar men vrij van zonden kan sterven en verlost word van de ellendige wedergeboorte, is wel nodig.

Er was eens…..Zo begint toch elk sprookje, sage, mythe, legende, enz. enz.

Enfin, er was eens een meningsverschil tussen de drie heren Brahma, Vishnu en Shiva. Drie grote ego’s. Waarover doet er nu even niet toe. Brahma beging in zijn eerzucht een grote zonde, hij loog in het aangezicht van de andere goden. De geërgerde Shiva werd zo boos, verloor zijn zelfbeheersing en veranderde in de ijzingwekkende gedaante van Kaal Bhairav.  Met een vingernagel scheurde Bhairav het leugenachtige hoofd van Brahma af. Tsja en Brahma was verlost van de zonde van hoogmoed en leugen (hij had nog vier hoofden over), maar Bhairav zat in grote problemen. Als Shiva even tot tien had geteld en zijn woede had ingeslikt (impulsbeheersing in modern jargon) had de wereld van de mythologie er heel anders uitgezien.

Door zijn fysieke aanval op Brahma had Shiva een grote zonde op zich geladen, hij had namelijk Brahmicide gepleegd. Als boetedoening moest Shiva in de gedaante van Bhairav 12 jaar lang als dakloze bedelaar door de wereld zwerven, met dat ellendige hoofd als bedelnap aan zijn hand vastgekleefd.

De wederwaardigheden van  Bhairav in deze periode worden in diverse varianten verhaald.

Na 12 jaar kwam Bhairav aan in Kashi/Varanasi en aan de oever van de Ganges eindigde deze vernederende zwerftocht. De last van de zonde viel van zijn ziel. Het hoofd van Brahma liet los en verdween in de aarde (zal nu wel ergens rondjes draaien rond de aardkern). Volgens een andere versie spoelde de rivier het hoofd weg.

Shiva was zo blij en gelukkig dat hij Kashi/Varanasi met zijn aanwezigheid zegende. Hij gunde de lijdende mensheid, die gebukt onder haar zonden nauwelijks kans maakt op eeuwige verlossing, dezelfde bevrijding die hij daar zelf had ervaren. Vandaar zijn belofte, maar wel met een ontbindende voorwaaarde "Ga heen en zondig niet meer."

Dit fraaie Bhairava beeld uit Indonesië heb ik in 1992 zelf mogen bewonderen
tijdens de tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam
Bron: www.delpher.nl

Hoe vang je water met een slang?

Een van de bekendste verhalen uit de Indiase mythologie is het Karnen van de Zee door de Goden en Demonen om het elixer der onsterfelijkheid te verkrijgen.

In een oude publicatie uit 1672 vond ik een bijzonder verhaal over de aanleiding tot deze actie, en een bijzondere afbeelding

Beschrijving van de avatar Kourma, en het Karnen van de Zee,
door  Olfert Dapper, 1672
Bron www.delpher.nl

De zee was nogal hoogmoedig en gaf hoog op over de schatten die ze in zich verborg

Mahadeu, dat wil zeggen Vishnu werd hier over nogal boos “en hij beval  de Deyten* een geslacht der Reuzen* en den vierhoofdigen God Bramha, na de stroom Siamboerwetty** en de gouden berg Meerparwat, anders Merouw, hoog veertig duizend mijlen, en gelegen in het middelpunt der werelt, na by de stroom te reizen, en dien met bystant der Deyten, in de zee te smyten, en den slang Signage, ander Seesha, met een slag der om te slaen : daer en boven de zee door kracht zoo te beroeren en bewegen, dat zy haere schatten, d’oorzake van haere hoogmoet en opgeblazenheid, zou genoodzaakt uit te werpen. Dit geschiede: en stelde Mahadeu***, aen de zijde van Bramha, zelf daer toe zijn hulpe in het werk…..: en de Deyten of Reuzen aen d’andere zijde ; zulx door het geweldig bewegen dezes berg de zee eerst uitwierp…”

*Deyten, waarschijnlijk de Goden, Reuzen, de demonen. De schrijver haalde de goden en demonen door elkaar.

**Siamboerwetty is de rivier Jambavati

Mahadeu***(waarschijnlijk wordt hier Shiva bedoeld) De schrijver gebruikt in het boek regelmatig de naam Mahadeu als hij Vishnu bedoelt. Enigszins verwarrend omdat Mahadeu ook voor Shiva wordt gebruikt.  In dit stuk noemt hij de demonen Reuzen.

Beschrijving van de avatar Kourma, en het Karnen van de Zee,
door  Olfert Dapper, 1672
Bron www.delpher.n

Daarop volgt een opsomming van de schatten, en als laatste het gif Sahar, die slaan we maar even over.

“Of zoo anderen deze autaer uitleggen, zou Wistnou of Mahadeu te dier tijd onder de gedaente van een Kourma of schildpad verschenen zijn. Want wanneer de berg Merouwa in zee was geworpen, om het Amortam of artzeny tegen het vergif Kalekote Wisjam te bekomen, viel de last van dien berg de werelt te zwaar : zulx zy na den afgrond begon te sakken. Waer over Wistnou zich te dier tijd in een schildpad herschiep om op zijn rugge de werelt te stutten.”

Beschrijving van de avatar Kourma, of schildpad,
Bron www.delpher.nl

De afbeelding  in het boek van Dapper wijkt af van andere gelijksoortige afbeeldingen te zien bij Montanus(1669), Baldaeus(1672), en Picart (1723). Deze illustraties komen grotendeels overeen met een oude tekening uit de Indiase miniatuurkunst.

Het Karnen van de Zee In Japan, Arnoldus Montanus, 1669
Bron : The Internet Archive

Het Karnen van de Zee in het werk van Dominee Baldaeus, 1672
Bron : www.delpher.nl

Het Karnen van de Zee, in het werk van Picart, 1723,
gebaseerd op de afbeelding van Montanus uit 1669
Bron : www.delpher.nl

In deze andere hierboven getoonde afbeeldingen van “Het Karnen van de Melkzee” is de slang om een zuil, die de berg Meru moet voorstellen, heen geslagen. In de prent, hieronder in het boek van Dapper is de slang gewikkeld om een waterval.

Het Karnen van de Zee, Olfert Dapper, 1672
De slang gewikkeld om een stroom water.
Bron: www.delpher.nl

Boven in de wolken op zit regisseur Vishnu, die tegelijk als Kourma, de schildpad avatar  de waterstroom ondersteunt. Onderaan zijn de opgeviste schatten uitgestald.

Rechts staan de demonen (Reuzen volgens Dapper) aan de slang te trekken. Links vooraan staat Brahma en achter Brahma herkennen we de in de donkere gedaante Shiva.

Probeer maar eens een waterstroom te vangen met een touw (slang)

Het Karnen van de Melkzee in Japan en de Oude Wijze

Lang geleden in een vorig leven als student, voor ik daarna reïncarneerde als archivaris, raadpleegde ik het werk van Arnoldus Montanus over de reizen van de VOC gezanten naar Japan, uitgegeven in 1669. Afb. 

titelpagina van Montanus....1669

Mijn onderzoek was gericht op de rol die de handelsvestiging van de VOC op Dejima speelde in de uitwisseling van informatie en kennis tussen Europa en Japan. Het boek is voorzien van prachtige illustraties, maar het ging mij toen meer om de tekst, dan de plaatjes.

Ik herinnerde me dat een afbeelding mij toen opviel, namelijk “Het Karnen van de Melkzee”. Ik kende deze afbeelding uit de Hindoemythologie, en vond het opmerkelijk deze aan te treffen in een boek over Japan. Ik heb deze afbeelding weer opgezocht, nu via internet. Het betreffende werk is digitaal te raadplegen via Google Books (o.a. op www.delpher.nl) of via the Internetarchive.org. 

De gezochte afbeelding heb ik inderdaad gevonden en daarnaast nog twee gravures van Vishnu’s avatars, maar daarover een andere keer

Uitbeelding van "Het Karnen van de Melkzee", in een Japanse tempel

Volgens de beschrijving van Montanus betreft het een beeldengroep in een afgesloten tank bij een tempel, die met water wordt gevuld. Hij beschrijft uitgebreid de gehele voorstelling.  De slang is om een metalen pilaar gewikkeld. Bovenop de pilaar zit de schepper van de wereld. De pilaar rust op een schildpad (avatar van Vishnu). Links trekken duivels aan de slang, rechts twee koningen (een met vier hoofden) en een “oude wereld wijze” met een slang om zijn hoofd. Drie maal raden wie hier zijn afgebeeld. Alle details van de kleding en sieraden, uiterlijkheden van de figuren worden besproken.

Montanus heeft een grote makke, over alles wordt uitgebreid verwezen naar andere mythologieën, de Bijbel, enz. enz. enfin de lezer krijgt een complete omgevallen boekenkast over zich heen voordat de zeer geleerde dominee verder gaat met het verhaal. Het is alsof je van Middelburg via Groningen naar Maastricht reist.

De uitweidingen zijn weggelaten en alleen de relevante stukken tekst uit het boek worden hier getoond.

Beschrijving van "Het Karnen van de Melkzee"
door Montanus, 1669

Beschrijving van "Het Karnen van de Melkzee"
door Montanus, 1669

Beschrijving van "Het Karnen van de Melkzee"
door Montanus, 1669

Beschrijving van "Het Karnen van de Melkzee"
door Montanus, 1669

Beschrijving van "Het Karnen van de Melkzee"
door Montanus, 1669

Beschrijving van "Het Karnen van de Melkzee"
door Montanus, 1669

Montanus heeft geen flauw idee dat deze voorstelling uit oorspronkelijk  India afkomstig is en dat de "koningen"en de "wijze oude man", de belangrijkste goden uit het Hindoepantheon ooit naar Japan zijn meegelift met Boeddha.

Lijst van hindoegoden in het Japanse Boeddhisme.
Bron :https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_Buddhist_pantheon

 Mijn belangstelling gaat vooral uit naar de nogal ernstig kijkende figuur rechts achteraan in de voorstelling. Hier uit gelicht volgen de passages die hem beschrijven

Twee koningen en een "Japanse Wijze"
Uit Montanus...1669

Twee koningen en een "vereeuwigde wereldwijze"
Uit Montanus...1669

Beschrijving van "De Oude Wijze"
Uit Montanus...1669

"...Zijn rok bedekt even de knien : de baerd is lang en in twee gesplitst:  't aengesicht drukt  een oud man uit : boven by 't achter-hoofd steekt de kop van een draeck ter rechter zijde, en ter luster kronkelt de staert rond-om : 't voor-hoofd pronkt met een goude ring."

"De Oude Wijze" achter de "Koningen".
Uit Montanus...1669
 Rechts in de tekst een beschrijving

Wie zou dat toch zijn? Als we die ascetische  "Oude Wijze" nu eens vergelijken met het plaatje hieronder en dan met de eerste persoon in het rijtje goden aan de rechterkant.  Een ascetische figuur met vier armen en een slang. De Oude Wijze heeft een slang om zijn hoofd en die gouden ring op zijn voorhoofd; zou dat een oog kunnen zijn? Het kan bijna niet missen.

"Het Karnen van de Melkzee"
uit een beschrijving van Malabar en Choromandel, 1672
Bron: www.delpher.nl 

De vereeuwigde Oude Wereldwijze op zijn Japans
rechtsachter is niemand minder dan heer Shiva

"Het Karnen van de Melkzee"
Links voor Heer Shiva

In een uitgave van Bernard Picart in de eerste helft van de 18e eeuw, over alle godsdiensten in de wereld wordt ook deze afbeelding beschreven in een hoofdstuk over de godsdienst in Japan.

De hoogste god die volgens
de Japanners de wereld schiep
Bron: www.delpher.nl

Detail
Bron: www.delpher.nl

Beschrijving van de afbeelding
Bron: www.delpher.nl

Narasimha, een grimmige kant van Vishnu

Hiranyakashipu  was een demonenkoning die zich behoorlijk had ingelikt in het godenrijk en van Brahma de gunst had gekregen dat hij nooit gedood zou worden door een mens of dier, noch bij dag en nacht en dat geen wapen hem zou kunnen kwetsen. Hierdoor voelde hij zich zo machtig dat hij de schepping begon te kwellen. Zo wilde hij zijn eigen zoon Prahlada vermoorden. Prahlada werd echter door Vishnu beschermd. Vishnu doodde in de gedaante van de avatar Narasimha (geen dier en geen mens, maar een hybride wezen) Hiranyakashipu met zijn klauwen, dus geen wapen, tijdens de schemering, dan is het noch dag noch nacht en op de veranda van het paleis, dus niet binnen en ook niet buiten.

De Narasimha avatar van Vishnu in een 17e-eeuws boek
Bron : www.delpher.nl

De Narasimha avatar van Vishnu in een ander 17e-eeuws boek
Bron : www.delpher.nl

Het is al eerder geconstateerd: machtsbeluste demonen met moorddadige neigingen  ga je niet te lijf met een vriendelijke glimlach. Dan haal je als Vishnu de grimmigste kant in jezelf naar boven.

De Narasimha avatar van Vishnu
Bron : YouTube

Er zijn meerdere versies van het verhaal hoe Hiranyakashipu goddelijke gunsten verkreeg, maar het einde is hetzelfde. Narasimha  legde de demon over zijn knie, scheurde hem open en verslond de ingewanden. Hé, zoiets hebben we als eens eerder gehoord.

De Narasimha avatar van Vishnu
Bron : YouTube

Indiase goden in Europese ogen

In voorbijgaande eeuwen werden er in Europe overzichtswerken uitgegeven waarin alle niet-christelijke godsdiensten werden beschreven, vaak voorzien van illustraties. Vanuit christelijk oogpunt werden een heleboel volken omschreven als heidenen en hun religies als heidens. De beschreven volken beschouwden zichzelf uiteraard allerminst als “heidens”. Sommige godsdiensten waren duizenden jaren ouder dan het christendom. Ook reisverhalen en beschrijvingen van “verre landen” werden soms verlucht met afbeeldingen van goden en tempels.

In het kader van mijn reeks over het Indiase godendom volgen hier een aantal afbeeldingen die Indiase goden zouden moeten voorstellen, evenals religieuze gebruiken en mythen.

Ixora, godheid van de Oost-Indiërs. 

Van dit werk zijn diverse edities vanaf 1728
: www.delpher.nl

 

Beschrijving van het uiterlijk van Shiva
Bron www.delpher.nl

Beschrijving van het uiterlijk van Shiva
Bron: www.delpher.nl

Uitgave 1672
Bron : www.delpher.nl

Herkenbaar zijn het tijgervel, de trommel, drietand, slangen, het vuur, de gebedskralen, en de ketting van hoofden (in plaats van schedels), een keten van beenderen, de maansikkel in het haar, het derde oog, een bijl, de bedelnap, het bekende gebaar waarmee Shiva zijn handpalm toont. Op sommige beelden wordt Shiva heeft Shiva ook een bel in een van zijn handen  Volgens mij zie ik ook een koebel (Nandi?) Linksonder het wiel van de tijd. Het lijkt wel of er diverse aspecten van Shiva in hier in een beeld zijn weergegeven. Shiva heeft hier 16 armen. Soortgelijke afbeeldingen van goden en godinnen in de Indiase mythologie komen vaker voor. Het symboliseert de alomtegenwoordigheid en almacht van de betreffende godheid. Meerdere hoofden : de god is alziend en alwetend. Ook zijn er misschien elementen en attributen van andere goden of godinnen toegevoegd. Het blijft een raadselachtige afbeelding

Ixora (Shiva) als genezer. Een zieke wordt voor de god gebracht om genezing af te smeken.

Uitgave 1729
Bron : www.delpher.nl

Verering van de Lingam, die hier als een vurige kolom is afgebeeld. De tekst luidt : Ixora sous le nom de Mahadeu.

Uitgave 1723
Bron : www.delpher.nl

Ixora is een verbastering van de Indische woorden Isvara of Esvara, een andere naam voor Shiva

Quenavady, wordt wel beschreven als zoon van Ixora en Paramesceri

Uitgave 1672
Bron : www.delpher.nl

Ganesha, zijn naam is verminkt als Quenavady, wordt wel beschreven als zoon van Ixora en Paramesceri (moet waarschijnlijk Parameshvari zijn)

Narasimha, een vreeswekkende avatar van Vishnu

Uitgave 1672
Bron : www.delpher.nl

Het verhaal over de avatar Narasimha, bewaar ik voor een andere keer.

Pagodes et penitences de faquirs

Uitgave 1729 linker gedeelte van de prent
Bron : www.delpher.nl

 Yogi’s en hun boetedoeningen. Op de achtergrond van het linkerdeel van de prent een rund, waarschijnlijk Nandi voor een tempel. Het grote hoofd rechts zou Ram voorstellen. Te zien is hoe de yogi's door de gelovigen worden vereerd.

Uitgave 1729 rechter gedeelte van de prent
Bron : www.delpher.nl

Yogi’s en hun boetedoeningen.  Te zien is hoe de yogi's door de gelovigen worden vereerd.

Yogi's en hun boetedoening
Bron : www.delpher.nl

Yogi's en hun boetedoening,
Bron : www.delpher.nl

Het karnen van de zee door de goden en demonen. 

Uitgave 1672
Bron : www.delpher.nl

Het karnen van de zee door de goden en demonen om het elixer van de onsterfelijkheid te verwerven. Rechts staan Shiva en Brahma. Shiva is herkenbaar aan de halve maan, de schedelketting en de cobra. Door een streek van Vishnu gingen de goden er mee aan de haal. De demonen hadden het nakijken. 

De boeken waarin deze afbeeldingen voorkomen kunnen in hun geheel op internet worden geraadpleegd op www.delpher.nl De afbeeldingen in deze post zijn een selectie. In de werken staan nog veel meer illustraties, waaronder alle avatars van Vishnu en gebeurtenissen uit het Ramayana epos.