De god der wijsheid eindelijk gevonden

Eindelijk heb ik de oudste afbeeldingen van de in vroegere eeuwen op Ceylon aanbeden “God van de Wijsheid” gevonden en wel in het reisverslag van Joris van Spilbergen,  dat kort na 1600  in diverse edities werd  uitgegeven. 

Joris van Spilbergen bezocht rond 1600 het eiland Ceylon , tegenwoordig bekend als Sri Lanka.

Van deze bijzondere weergave van Ganesha,  toon ik hier een aantal uit drie verschillende uitgaven. De God is met aanbidders afgebeeld in de zegelring van de koning van Matecalo, het huidige Batticaloa.

Ganesha heeft het welbekende olifantenhoofd op een menselijk bovenlichaam, maar heeft bokkenpoten  en een staart. Zijn onderlijf  heeft meer weg van dat van een Griekse sater. Deze afbeelding is tot in de 19e eeuw in diverse westerse publicaties te vinden. Zie mijn eerdere post Ganissone, Quenavady en "God of Wisdom".

De Latijnse editie uit 1606

Titelblad van de Latijnse uitgave uit 1606,
Ganesha met staart en bokkenpoten zit ook boven op het titelcartouche
Bron; 
https://www.google.nl/books/edition/Indiae_Orientalis_pars_Septima_Navigatio/u2uABdEUst8C?hl=nl&gbpv=1&dq=Theodore+de+Bry+Indiae+Orientalis&pg=PT52&printsec=frontcover

 

Zegelring en goden
Latijnse uitgave 1606
Bron: 
https://www.google.nl/books/edition/Indiae_Orientalis_pars_Septima_Navigatio/u2uABdEUst8C?hl=nl&gbpv=1&dq=Theodore+de+Bry+Indiae+Orientalis&pg=PT52&printsec=frontcover

De aanbidding van de God van de Wijsheid,
Latijnse uitgave 1606
Bron: 
https://www.google.nl/books/edition/Indiae_Orientalis_pars_Septima_Navigatio/u2uABdEUst8C?hl=nl&gbpv=1&dq=Theodore+de+Bry+Indiae+Orientalis&pg=PT52&printsec=frontcover

Tekst behorende bij de afbeelding
Latijnse uitgave 1606
Bron: 
https://www.google.nl/books/edition/Indiae_Orientalis_pars_Septima_Navigatio/u2uABdEUst8C?hl=nl&gbpv=1&dq=Theodore+de+Bry+Indiae+Orientalis&pg=PT52&printsec=frontcover

De Duitse uitgave uit 1605

Afbeelding van de Goden en zegelring, met begeleidende tekst,
Duitse uitgave uit 1605
Bron: 
https://www.google.nl/books/edition/Siebender_Theil_der_Orientalischen_Jndie/4tlaAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=spilbergen+matecalo&pg=RA1-PT23&printsec=frontcover

De Nederlandse uitgave van 1605

Titelblad van de Nederlandse uitgave uit 1605
Bron: 
https://www.google.nl/books/edition/t_Historiael_journael_van_tghene_ghepass/iC5lAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=spilbergen+matecalo&pg=PA64&printsec=frontcover 

De God van de Wijsheid in de zegelring van de koning van Matecalo
Uitgave 1605
Bron: 
https://www.google.nl/books/edition/t_Historiael_journael_van_tghene_ghepass/iC5lAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=spilbergen+matecalo&pg=PA64&printsec=frontcover

 De God van de Wijsheid is ook te zien op de volgende sites :

https://www.atlasofmutualheritage.nl/page/11093/de-god-aanbeden-in-batticalao

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zegelring_en_aanbidding_van_de_godheid_Ganesha_op_Ceylon,_1602_Dit_is_den_Godt_vanden_Coninck_van_Matecalo,_die_sy_aenbidden_om_Wijsheyt,_Rijckdom,_ende_ghesontheydt,_RP-P-OB-75.425B.jpg

Ganissone, Quenavady en "God of Wisdom"

In de loop van de eeuwen is de Hindoegod Ganesha in de Europese pers wel op drie bijzondere manieren afgebeeld.

Ganissone

In het vervolg op “Le Imagini con la sposizione de i dei de gli antichi” door Vincenzo Carteri (in 1556 uitgegeven), namelijk Seconda Parte delle Imagini de gli Dei Indiani  door  Lorenzo Pignoria, (edities 1614 en later)  is een afbeelding van Ganesha opgenomen. Dit werk is te vinden in The internet Archive

Tekst behorende bij de afbeelding van Ganissone
Bron: The internet Archive

Deze Italiaanse tekst bestaat behandelt de tempel te Elephanta  en de god Ganesha. Ik parafraseer"

Een Jezuïet schreef in 1553 uit Goa, dat hij een tempel in dat land had gezien. Waarin hij een beeld zag met drie hoofden, drie benen, en drie handen, en dat deze de Pagode van de Olifant werd genoemd, en in 1560 verhaalde Vader Lodovico Fores, dat een afgodsbeeld in de omgeving van Goa, genaamd Ganissone, het hoofd van een olifant droeg. De geestelijke vertelde ook hoe Ganesha door zijn moeder Eva werd geschapen en hoe haar jaloerse echtgenoot Adam, die haar van ontrouw verdacht de jongen onthoofdde. Hij kreeg later echter spijt en onthoofdde een olifant en zette de olifantskop op het lichaam van de jongen.  Een in deze gedaante werd hij geheiligd….

Shiva en Parvati werden in deze geschiedenis Adam en Eva genoemd.

Afbeelding van Ganesha rechts en een gefantaseerde Trimurti
Bron: The Internet Archive

 Het rechter figuurtje is Ganissone (Ganesha). De linker figuur is een fantasie. De tekenaar combineerde de beschrijving van het beeld met drie hoofden en evenzovele armen en benen met de beschrijving “Pagode van de Olifant” tot een griezelig schepsel dat zo uit het Lovecraft Universum  lijkt weggelopen.

Zie ook voor het complete werk over de antieke goden onder andere : 

https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cartari1626/0064/image,info,thumbs#col_thumbs

 Quenavady

Phillippus Baldaeus  publiceerde in 1672 een afbeelding  van een staande Ganesha, genaamd Cipren Quenavady, zoon van Ixora en Paramesceri. Baldaeus gaf een ander verhaal over de geboorte van Ganesha. Quenavady is een verbastering van Ganpathy, een van de andere namen van Ganesha

Cipren Quenavady, zoon van Ixora en Paramesceri, 1672
Bron: www.delpher.nl

De afbeelding in het boek van Baldaeus werd in 1723 overgenomen door onder andere Bernard Picart 

Quenavadi, 1723 door B. Picart
Bron: www.delpher.nl

God of Wisdom

Bron: books.google

In deze Engelse publicatie uit 1821 is een wel heel bizarre afbeelding van Ganesha onder de titel “God of Wisdom” opgenomen. Zie onderstaande prent. Nightingale noemt Ganesha als de afgebeelde God of Wisdom.

God of Wisdom uit het werk van dominee J.Nightingale  
Bron: books.google

De oudste versie van deze afbeelding heb ik gevonden bij Picart,  Deze plaat uit de uitgave van 1728 werd in ieder geval nog gedrukt in een latere editie van nazaten van Picart in 1816. De vertaalde tekst bij deze afbeelding luidt: “De Godheid, die de Cingalezen aanbidden als de God van de Wijsheid".

“De Godheid, die de Cingalezen aanbidden als de God van de Wijsheid"
Bron: www.delpher.nl

Beschrijving van de God van de Wijsheid, verstand, rijkdom en gezondheid, 1728
Bron: www.delpher.nl

Picart nam in zijn werken ook standaard Quenavadi op. De Ceylonese God van de Wijsheid kreeg geen naam. Ook Ganesha geldt als god van wijsheid. Het enige wat beide afbeeldingen gemeen hebben is een olifantenhoofd.

De "Divinité de la Sagesse” is tussen 1728-1821 afgebeeld in diverse overzichtswerken over de godsdiensten in de wereld.

1741, God van de Wijsheid
Bron: books.google

God van de Wijsheid op Ceylon
Afbeelding uit 1753
Bron: books.google

De God van de Wijsheid, 1816
Bron : www.delpher.nl

Opvallend is dat de Ceylonese Ganesha bij Picart en navolgers werd afgebeeld als een soort Europese duivel met bokkenpoten, onder invloed van behoorlijk opspelende hormonen. Ik vraag me af waar dit nogal demonische beeld van Ganesha vandaan komt. 

Een nachtje rust na een vermoeiende dag

Titel De Godsgeleerthydt der Bramines...., 1711
Bron
Ook te raadplegen via www.delper.nl

Beschrijving van de Tempel en de beelden in't algemeen
Sinjeu noemt een tempel in “Terewaroer …. liggende agter Nagapatman”
Bron
Ook te raadplegen via www.delper.nl

“Terewaroer …. liggende agter Nagapatman” is  Thiruvarur in Tamil Nadu. In de stad Thiruvarur is een grote hele oude Shivatempel.

Sinjeu beschrijft in het algemeen een aan Shiva gewijde tempel, de verschillende schrijnen waar de goden verblijven, de aankleding en versiering van de beelden en de diensten.

De ceremonie waarbij het beeld van Eswara 's-avonds bij zijn vrouw Satti wordt gebracht. 
Bron
Ook te raadplegen via www.delper.nl

De ceremonie waarbij het beeld van Eswara 's-avonds bij zijn vrouw Satti wordt gebracht.
Bron
Ook te raadplegen via www.delper.nl

“Dit alles geschiet zo 3 maal des daag, maar ’s avonds wort er nog ijts gezien, dat, nog smorgens nog ‘smiddags voorvaelt. Den dienst ’s avonds gedaan zijnde, en de offerranden, schenkagie, of geld van geloften die gedaan zijn en in’t hijl(ige) der Hijl(igen) zijn gebragt, door de mindere priesteren den dispensien overgegeeven (gel(ijk) ook na de morgen en ‘smiddag dienst geschiet) word er een palakijn vervaardigt waar van de bramines de draagers zijn in welke Eswara (zijnde een koper beeld, dat op hoog tijd ook op de koeien wagen word omgetrokken) door den hoogenpriester geleijt word, dit beeld den tempel rontom gedragen zijnde in ’t voorhof rontom ’t hijlige word dan gedragen na de kamer van Satti door den hoogenpriester, gevolgende; op dat Eswara zijn nagt ruste bij Zijne lieve Ega zou neemen, wanner hij die nagt zijn verblijf bij Satti gehad heeft, komt den hoogenpriester en brengt hem weder in sijn kamer.”

In modern Nederlands: ’s-Avonds wordt het beeld van Eswara (Shiva) in een draagstoel om de tempel gedragen door de priesters, geleid door de hogepriester en om het heilige der heilige gevoerd, waarna hij dan naar de schrijn van Satti, zijn echtgenote wordt gedragen om daar de nacht door te brengen, of zoals Sinjeu het stelde : "Eswara zijn nagt ruste bij Zijne lieve Ega zou neemen". (God zijn is natuurlijk doodvermoeiend)  De volgende ochtend wordt het beeld dan weer door de hogepriester naar zijn eigen plek gebracht.

Het is niet duidelijk of dit nachtelijke ritueel in de niet met name genoemde tempel in  “Terewaroer achter Nagapatnam” plaats vond of in een andere tempel.

Aanvulling: Er is een tempel in Zuid-India  in Madurai waar een ceremonie wordt uitgevoerd zoals hierboven door Sinjeu werd beschreven.

Afbeelding van de Pagode te Madura, 1844
Bron: www.delpher.nl

In 1857 maakt de Engelsman Linnaus Tripe enkele foto’s van deze tempel.

Foto van de gopuram van de tempel, 1857
door Linnaeus Tripe
Bron: the Internet Archive

De fragmenten uit de tekst van Sinjeu komen uit 

https://books.google.nl/books/about/De_Godsgeleerthydt_der_Bramines_die_Eswa.html?id=7-4Kmn9aFgUC&redir_esc=y Dit handschrift is ook te raadplegen via www.delpher.nl

Over het leven en het werk van Petrus Sijnjeu of Sinjeu op Ceylon is niet veel geschreven. Hier volgen enkele links.

Petrus Sinjeu (Sijnjeu) werkte als predikant vanaf 1704 tot de datum van zijn overlijden in 1726 op Ceylon (Sri Lanka). Sinjeu  in 1703 in dienst getreden bij de VOC https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/index/nt00444/db49a16a-c864-11e6-9d8b-00505693001d

https://www.openarchieven.nl/ghn:4138a044-f072-41c9-8fe6-3782b4432511/nl

https://www.dbnl.org/tekst/_tij008188501_01/_tij008188501_01_0058.php

https://www.dbnl.org/tekst/_doc003197901_01/_doc003197901_01_0007.php

https://www.delpher.nl/nl/boeken1/gview?query=eswara&coll=boeken1&identifier=7-4Kmn9aFgUC&rowid=1

https://ia600202.us.archive.org/18/items/actavanhetzendin00zend/actavanhetzendin00zend.pdf

Het Woord van Shiva

 Het woord, dat uijt de mond van Sivan gegaan is

Fragment uit 
Het Wetboek der Bramines, door Peter Sinjeu, 1710
Bron: www.delpher.nl

De tekst hierboven is een schriftelijke (Nederlandse) interpretatie van de oorspronkelijk taal, zoals die toentertijd op Sri Lanka werd gesproken. Fouten in deze tekst zijn voor rekening van Peter Sinjeu, de schrijver.

  “Deze Bramines Taal geeft deze zin op: Een zondaar..." 

Fragment uit 
Het Wetboek der Bramines, door Peter Sinjeu, 1710
Bron: www.delpher.nl

 "....niet alleen geloovende in Sivan maar ook in Witsnou, Burma en de inde[..] afgod, het vuur te zaamen zal door het uijtspreeken van deze mantiram vergeeving der zonden hebben, deeze Kaitri is de ziel van het beeld van Sadaciwan, en hier door geniet hij de zalighijd en de vrouw van Sadaciwan zal hem alle zegeningen geven die deeze Kaitri gelooft, zal Burma altijd toegevoegt worden, als men gezondigt heeft, zijn die zonden weggenomen; een (zeeker Priester) Witsma Mittera deze Kaitri Vedam geloovende betuijgde, “Ik draag Burma op ’t hoofd, Ruthran op de Nek, Witsnou in’t hert, de aarde in mijn buijk, het leeven, eeten, drinken , en alle zaaken sijn van Sadaciwan: gij die de witte colum hebt verzorgt, alles te gelijks, Sivan is als Witsnou en Witsnou is als Sivan, in’t hert van Sivan is Witsnou, en int hert van Witsnou Sivan. Witsnou is altijd even schrander als Sivan, en Sivan en Witsnou sijn altijd overal.”

 Witsma Mittera in de tekst is  Viśvāmitra

Fragment uit 
Het Wetboek der Bramines, door Peter Sinjeu, 1710
Bron: www.delpher.nl

“Dit is ijgent[lijk] : geen gebed of mantiram, maar Kaitri Vedam. Kaitri is baarmoeder, dog wordt genomen voor Satti, en daarom het wetboek van Satti, zo dat die [Nev?]engaande der Leren van den godsdienst vervat en word voor de kinderen zelf geleerd. Deeze leere is de wortel, de baarmoeder waar uijt alle mantirams getrocken zijn, en de moeder van alle godsdienst. Vraagt t ijmanden waarom die genoemd wordt Kaitri Vedam, dat is Sattis Vedam, die moet weeten, dat sonder Satti geen godsdienst volgens de Bramines kan geoefend worden en daarom word haar naam hier gestelt. Ook is het niet Satti’s Vedam met uijtsluijting van Sivan en Witsnoe, maar men moet denken, dat Satti, Sivan en Witsnoe één zijn en de één sonder den ander niet bestaat, en meteen ook de Vedam van Sadacivan en Witsnou”

 Kaitri Vedam is waarschijnlijk de Gayatri Mantra

Omdat Sinjeu de naam Sati, de echtgenote van Shiva noemde in zijn bespreking van de Kaitri Vedam, ga ik er van uit dat hij de gayatri mantra gewijd aan Shakti bedoelde. Sati was een incarnatie van Shakti, de oorspronkelijke wederhelft van Shiva. In de tekst van Sinjeu heeft Sati duidelijk de functie van de Shakti, de energie die het universum draaiende houdt.

Er is ook een gayatri mantra gewijd aan Parvathi, de reïncarnatie van Sati en dus ook een incarnatie van Shakti.

Sinjeu beschreef in Het Wetboek der Bramines het geloof zoals het toen op Sri Lanka werd beleefd. 

Titelpagina 
Het Wetboek der Bramines, door Peter Sinjeu, 1710
Bron: www.delpher.nl

De dominee en de mantra

Een meer dan 300 jaar oud authentiek handschrift over een favoriet onderwerp, geeft vreugde aan een archivarissenhart.

Bron: www.delpher.nl

In 1711 schreef predikant Petrus Sinjeu  een verhandeling over de verering van Shiva op Sri Lanka, getiteld: “De Godsgeleerdhijdt der Bramines die Eswara voor ’t Hoogste voorwerp van hun vertrouwen en dienst stellen, waar in Hunne leerstukken nopens God, de Godsdienst, plechtigheden en bijgeloovigheden volgens hun alderhyligste boek, den Vedam kortelijk werden voorgedragen door Petrus Sijnjeu, bedienaar des Goddelijken woords en Rector van den Singaleesche Queek-school te Colombo”

Titelpagina 
Bron: www.delpher.nl 

Helaas zijn de pagina’s in het gedigitaliseerde handschrift niet genummerd. Een zoek term “Eswara" geeft al 100 treffers in dit enorme werk vol wetenswaardigheden over de godsdienst op Sri Lanka rond 1700.

Sinjeu noemde in zijn verhandeling twee maal de mantra die we tegenwoordig kennen als “Om Namay Shivaya” 

De eerste keer bij een beschrijving van een tempeldienst.: “… de bramine …. wijl roepende de naam Gods van 8 letteren, Aalsevam (letteren) en ’t gemeen volk die van O Nah ma Si vaija,  Ik geloof Sivaja of God, Ik doe eerbied aan god en zig buijgende voor de beelden met gevouwen handen.”

O Nah ma Si vaija,
Uit het manuscript van Sinjeu
Bron : www.delpher.nl

De tweede maal een eind verder in de verhandeling in het kader van een ander ritueel;  “….Noch de besweering van 8 letters, maar van O nama Siwaja, gebruijken”

O nama Siwaja,
Uit het manuscript van Sinjeu
Bron : www.delpher.nl

Een jaar eerder had Sinjeu een andere verhandeling geschreven, namelijk : "Het Wetboek der Bramines"

Het Wetboek der Bramines Bron : www.delpher.nl  

In dit in 1710 geschreven werk noemt Sinjeu de mantra meerdere keren bij gelegenheid. Ook geeft hij de betekenis van de mantra:"....Ma, Ma, Si, Va, Ja : want  de O ka nae gesloten worden, Na is aarde, Ma water, Si vuur, va wind, Ja Lugt. Deze letteren schrijven zij een deel van het lichaam toe, en voor ijder letter of deel ook een godhijd, als Sadacivan, Witsnoe etc, als wij gezegt hebben...."

Uitleg van de mantra
Uit het manuscript van 1710
Bron: www.delpher.nl 

Predikant François Valentijn noemde in zijn werk “Oud en Nieuw Oost-Indiën” uitgegeven  in 1726 ook deze mantra. Volgens hem werd de mantra door de gelovigen in Shiva, gebruikt in de aanhef van hun brieven.

“…alzoo zetten de Dienaars van Wistnoe voor hun brieven Srirame, en die van Eswara, de woorden van Onoma Masje Waye”

Onoma Masje Waye
Uit Valentijn, 1726
Bron : www.delpher.nl