Orion hinkt op één been boven de Wilde Kust

In maart 2025 werd een opvallend fenomeen aan de Surinaamse sterrenhemel waargenomen. Drie heldere sterren die op het oog in een rechte lijn op gelijke afstand stonden.

Orion, drie sterren op een rij
Bron:
https://www.gfcnieuws.com/mysterie-aan-de-surinaamse-hemel-drie-sterren-wekken-nieuwsgierigheid/

Zo uitzonderlijk was dit beeld overigens niet, want Orion kan in Suriname elk jaar in de periode van november tot en met maart op de late avond worden bewonderd. 

Dat dit sterrenbeeld in Suriname zeker werd herkend blijkt uit twee krantenberichten over maansverduisteringen in 1888 en 1899 waarin Orion en andere sterren en sterrenbeelden werden beschreven.

Maansverduistering  in januari 1888 in Suriname.
Beschrijving van de hemel.

Maansverduistering  in december 1899 in Suriname.
Beschrijving van de hemel.
Bron: www.delpher.nl

In 1907 werd Orion genoemd in de vertelling “Ma Kakantrie” en een reiziger naar Beneden-Saramacca genoot in 1931 tijdens de bootreis vanuit zijn kajuit van het uitzicht op de nachtelijke hemel, terwijl de boot voor anker lag bij het onstuimige Coppename-punt, wachtend op laagtij om de rivier op te kunnen varen.

Orion en andere sterren. Fragment uit "Ma Kakantrie",
1907
Bron: www.delpher.nl

Orion, Zuiderkruis en Tweelingen beschreven in een reisverslag
 naar de Beneden-Saramacca, 1931
Bron: www.delpher.nl

De journalist had ook te rade kunnen gaan bij de inheemseSurinamers , die namelijk al duizenden jaren vertrouwd zijn met dit bijzondere beeld aan de hemel. De astronomie van deze Inheemse bewoners van de Zuid-Amerikaanse noordkusten is onder meer beschreven in “De mensch-etende aanbidders van de zonneslang” uitgegeven door de gebroeders Penard  in de jaren 1907-1909.

"De menschetende aanbidders der zonneslang"
Bron: Google

Ik geef toe : het werk van de Penards  over de cultuur, taal en geestelijke wereld van de Karina (Kalinha) is geen eenvoudige kost en ik beperk mij tot de mythe van de éénbenige constellatie die internationaal bekend is als Orion.

Waarom hinkt Orion op één been boven de Wilde Kust van de Guyana’s?  Het verhaal wordt in verschillende versies en varianten verteld, net als in de Griekse mythe van Orion. Zowel in de Griekse mythe als die van de inwoners van de Guyana’s eindigt het met de ten hemel opneming van de hoofpersoon, die bij de Inheemse Surinamers onder andere bekend is als: Epetembo, Ipetymbo, Mabukuli, Jararwara.

Kort verhaal, man heeft problemen met schoonfamilie, doodt zijn vrouw en serveert haar als maaltijd aan haar broers (en of moeder). Als die ontdekken dat ze hun bloedverwante oppeuzelen  willen ze wraak. Ze achtervolgen de man en hakken zijn rechterbeen bij de dij af. Hij wordt achtergelaten om te sterven. De man smeekt De Schepper om hem naar de hemel te brengen (de zielen van overleden worden sterren aan de hemel). God stuurt de Gierenkoning die de man naar de hemel brengt en hem in de Orionconstellatie plaatst. Er zijn diverse versies van dit verhaal.

Afb. orion-enc-karaib-2

De dijloze Epitembo
Bron:
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion

De dijloze Epitembo
Bron:
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion

De dijloze Epitembo
Bron:
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion

De ster Sirius in de constellatie Grote Hond zou de knie van het afgehakte been zijn. Epetembo en alle andere naamsvarianten betekenen: het oude been of afgehakte been.

Sirius, de knie van het afgehakte been
Bron:
https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01_0028.php

Nog enkele andere astronomische weetjes, waarvan een ook is gelinkt aan Epetembo-Orion.

De constellatie Hydra wordt Suluiuyuman of Camudi “De grote waterboa”(anaconda) genoemd.

De slang die de Pleiaden verslindt
Bron:
https://jaasirlinger.com/wp-content/uploads/2025/04/Boek1b-Thema-Su-culturen-Cultureel-mozaiek-van-Suriname-door-Albert-Helman-alias-van-Lou-Lichtveld-1977.pdf

De grote waterboa die de Pleiaden opslokt
Bron:
https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1982_num_68_1_2212

De grote waterboa, en de boa van Orion
Bron:
https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1982_num_68_1_2212

De  sterrenboog die in de Europese astronomie wordt beschouwd als het schild van Orion zou in een mythe ook een waterboa zijn.

Een Surinaamse kunstenaar John Lie-a-Fo schilderde Ipetymbo als het verminkte sterrenbeeld Orion met een been.

Ipetymbo door John Lie A Fo
Bron:
https://www.youtube.com/watch?v=ASAmp0HPJng

Ipetymbo door John Lie A Fo
Bron:
https://www.youtube.com/watch?v=ASAmp0HPJng

De mythe van Epetembo kan in zijn geheel worden nagelezen op de volgende websites:

https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion

https://dwc.knaw.nl/DL/publications/PU00010187.pdf

https://jaasirlinger.com/wp-content/uploads/2025/04/Boek1b-Thema-Su-culturen-Cultureel-mozaiek-van-Suriname-door-Albert-Helman-alias-van-Lou-Lichtveld-1977.pdf

https://pure.uva.nl/ws/files/3413265/25010_AF02_09_012.pdf

https://www.dbnl.org/tekst/goej003inwi01_01/goej003inwi01_01_0001.php#8

https://www.dbnl.org/tekst/kemp009hoor01_01/kemp009hoor01_01_0004.php

https://www.dbnl.org/tekst/kemp009gesc02_01/kemp009gesc02_01_0006.php

https://www.dbnl.org/tekst/maga001oral01_01/maga001oral01_01_0001.php

https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/

https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01_0028.php

https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01.pdf

https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1982_num_68_1_2212

https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1983_num_23_1_368345

De Hemelvaart van Orion

Als alles goed gaat land vannacht de ruimtecapsule “Orion” na een rondje om de maanweer op aarde. De Artemis II missie onderdeel van  het ruimteprogramma van NASA , is dan hopelijk succesvol voltooid.

In een logo van het Orion project  zijn de drie sterren van de Gordel van Orion en het zwaard te herkennen.

Logo Orion Projec
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Orion_Triangle_Patch.svg#/media/File:Orion_Triangle_Patch.svg

De oude Griekse jachtgodin Artemis, tweelingzuster van Apollo is in de mythologie ook verbonden met de maan.

Het sterrenbeeld Orion is verwerkt in een logo van het Apolloprogramma  Het Apollo ruimtevaartprogramma liep van 1962-1972 en resulteerde in zes succesvolle bemenste maanlandingen tussen 1969-1972.

Logo van het Apollo programma..
Er is ook een afbeelding van de maan  verenigd met het hoofd van Apollo.
Apollo was de zonnegod. Artemis zijn zuster de maangodin.
De Orion constellatie is goed te herkennen
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/NASA#/media/File:Apollo_program.svg

De escapades van de jagende halfgod Orion, zijn akkefietje met Artemis en zijn uiteindelijke hemelvaart zijn in verschillende mythen te vinden.

Het sterrenbeeld Orion in SF-series op tv : vervolg

 Al eerder schreef ik over het sterrenbeeld Orion in Star Trek en Battlestar Galactica. 

In twee andere tv-series waarin de mensheid het nodige heeft te stellen met buitenaardse invasies komt Orion ook om de hoek kijken.

In de tv-serie Defiance moeten de aardlingen zien samen te leven met de buitenaardse Votans. In het laatste seizoen, aflevering 1-2 landen de Omecs, een van de Votan soorten op aarde. In een scene staat de Omec generaal Eksu T'evgin Tsuroz even aan de rand van het stadje Defiance, met op de achtergrond aan de hemel de gordel van Orion.

Eksu T'evgin Tsuroz en de Gordel en zwaard van Orion aan de hemel

De Gordel van Orion is ook heel even te zien vanuit het ruimteschip Tsuroz als deze in de slotaflevering wegvliegt van de aarde.

Zicht op de Gordel van Orion vanuit het ruimteschip Tsuroz

In de  serie Falling Skies is de aarde bezet door een buitenaards ras. Met veel pijn en moeite verjagen de aardbewoners de bezetters. In de laatste aflevering Reborn van seizoen 5 van deze serie wordt aan het eind de sterrenhemel getoond, met de constellatie Orion prominent in beeld, terwijl de slot woorden “We houden de zaak daarboven goed in de gaten” (vrij vertaald) klinken.

De sterrenhemel met de Orion constellatie
Slot van Falling Skies

Deze scene is onder andere te zien op https://www.youtube.com/watch?v=7OwIOhEStdQ

Lichtvervuiling

Tientallen jaren geleden keek ik in de stedelijke omgeving waar ik woon in de winter rond 20 uur in de avond omhoog en genoot ik van een diepzwarte hemel getooid met stralende flonkerende sterren. Zelfs de afzonderlijke zeven sterren van verre Plejaden kon ik met het blote oog waarnemen. Hoe anders is het nu. Over de avondhemel ligt een grauwsluier van lichtvervuiling, waar een aantal sterren van de Orion Constellatie met moeite door heen prikken. Ok Sirius flikkert nog behoorlijk fel, en Procyon (Kleine Hond) is ook goed te zien, maar de Plejaden ver achter Aldebaran het nog net zichtbare oog van de Stier van zijn slecht een vage vlek. En dan woon ik niet eens in de randstad.

Zonder lichtvervuiling zou ik dit zien
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Night_Sky_looking_towards_Orion.jpg

Lang leve onze moderne beschaving.

De laatste keer dat ik de Melkweg in volle glorie zag, was in het najaar van 2006 in de Thar woestijn in  India.

Onderstaande afbeelding uit 1862 toont een toen zichtbare sterrenhemel, inclusief Melkweg zonder lichtvervuiling. 

De sterrenhemel rond 1860, uitgave 1862
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Les_%C3%89toiles_et_les_curiosit%C3%A9s_du_ciel/tI_xQGGvt34C?hl=nl&gbpv=1&dq=camille+flammarion+orion&pg=PA689&printsec=frontcover

Door mij ingekleurde versie van de afbeelding uit 1862

Het sterrenbeeld Orion is ingekleurd. Links de rode Betelgeuze. In de lijn met de sterren van de gordel rechtsboven de rode Aldebaran in de Stier, en een stuk verderop in blauw de Plejaden.

Links onder de blauwe ster Sirius in de Grote Hond en links van Betelgeuze Procyon (niet ingekleurd).

Er schijnen nog enkele afgezonderde plekken in Nederland te zijn, donker genoeg om ongehinderd te kunnen genieten van de sterrenhemel. Vind ze maar eens.

Star Trek: Discovery en de Gordel van Orion

In de Star Trek: Discovery serie  is het asterisme “De Gordel van Orion” tot twee maal toe te zien

Seizoen 1 Episode 3 : “Context is for Kings” verschijnt het schip Discovery om het gevangenentransport met  de hoofdpersoon Michael Burnham (veroordeeld wegens muiterij)  te redden van de ondergang. Linksboven het ruimteschip is de Gordel van Orion met het Zwaard van Orion zichtbaar.

De Gordel van Orion en het zwaard in de hoek linksboven het sterrenschip Discovery

De kijker krijgt dit asterisme de tweede keer voorgeschoteld in “Such Sweet Sorrow” in Seizoen 2 (disk 4 episode 13-14).  Vanuit de hangar van Discovery heeft men het  uitzicht op de ruimte is.  Eerst zien de Gordel met het Zwaard en even later de drie sterren van de Gordel met daarboven de sterren Meissa en Bellatrix. Betelgeuze valt net buiten het beeld.

De Gordel van Orion en het zwaard vanuit de hangar gezien

De Gordel van Orion met de bovenste sterren Meissa en Bellatrix

De Gordel van Orion wordt ook wel de Drie Wijzen genoemd.

4 juli 1054 : een ster helderder dan Venus

Het verhaal begint met een legende: twee heiligen Patanjali en Vyaghrapada  hadden door strenge penitenties en diepe devotie de goddelijk Shiva zover gekregen dat hij op hun verzoek zijn kosmische dans voor hun ogen uitvoerde bij Chidambaram in Zuid-India.

Shiva Nataraja in de cirkel van kosmisch vuur

Dominee Sijnjeu schreef in 1710 over een historie dat de God op Sidambaram in de lucht zou dansen

Sijnjeu noemde in 1710de historie
dat God (Shiva) op Sidambaram in de lucht zou dansen
Bron: www.delpher.nl

De tempel Chidambaram is verbonden met een van de 5 elementen van Shiva, namelijk “De Lucht”, Akasha.

Abraham Rogerius 1651,
de tempel Settamberam is het element "Lucht, die zij Akasjem noemen"
Bron: www.delpher.nl

Dit is niet de lucht die wij dagelijks inademen maar de kosmische ether,  of te wel het hemelgewelf. Shiva danste in de gedaante van een sterrenbeeld in een superbe voorstelling de sterren van de hemel

Chidambaram getekend in 1774 door Carel Frederik Reimer, detail
Bron:
https://artsandculture.google.com/asset/de-grote-pagode-te-chalembron-india-reimer-carel-frederik/VgEqb0GZCG-Lcw?hl=en

De tempel te Chidambaram is nauw verbonden met het sterrenbeeld Mriga (het hert) Waarom dit sterrenbeeld Mriga wordt genoemd is onderwerp van een ander nogal pikant verhaal.  Een belangrijke ster in deze constellatie is Ardra of Arudra, namelijk Shiva in zijn Rudra manifestatie de Jager, gewapend met pijl en boog.

In Chidambaram worden jaarlijks twee belangrijke feesten in relatie tot deze constellatie gevierd,  namelijk Brahmotsavam van Ani Thirumanjanam en  Arudra Darshan.  Over het eerste feest later meer.

In deze tempel vereert men Shiva in zijn Nataraja manifestatie. Zou Shiva ooit in de Mriga constellatie als danser zijn gezien? Volgens sommigen wel.

Sterren zijn geen speldeknoppen vastgeprikt op een zwarte achtergrond. Sterren zijn objecten die bewegen in de driedimensionale ruimte van het universum om ons heen. Ze veranderen van positie en dus ook ten opzichte van de gerelateerde sterren in een constellatie. Sterrenbeelden zijn trouwens een menselijke fictie. Door denkbeeldige lijnen te trekken tussen sterren ontstaat er een gefantaseerde vorm, die we dan een naam geven.

In de astronomie is een (niet geheel onomstreden) deelwetenschap archeoastronomie. Archeoastronomie richt simpel gezegd zich op de beoefening van astronomie in diverse beschavingen in het verleden. Astronomen kunnen onder andere plaats en positie van sterren in de achter ons liggende eeuwen en millennia terug berekenen, met in achtneming van een groot aantal astronomische variabelen. 

Een aantal jaren geleden bracht een Indiase wetenschapper een voorzichtige met mitsen en maren omklede hypothese dat Nataraja beelden gebaseerd zouden kunnen zijn op astronomische gebeurtenissen.  Er zou een onder andere een astronomische relatie kunnen zijn tussen Nataraja en de sterrenhemel, namelijk dat het beeld het sterrenbeeld weergeeft zoals het werd waargenomen in de periode dat het beeld is vervaardigd.

Sommige beelden, die gedateerd kunnen worden (in een eeuw of regeerperiode van een dynastie of koning) zijn vergeleken met het sterrenbeeld uit die tijd. Dat wil zeggen de onderlinge verhoudingen en afmetingen in het beeld zijn afgezet tegen de posities van de sterren, die met behulp van archeoastronomie zouden zijn berekend. Je moet er dan maar van uitgaan dat de berekeningen goed zijn gedaan en niet verfraaid of gemanipuleerd. Zie de links naar diverse artikelen aan het einde van deze post.

Nu is er een astronomische gebeurtenis die wel duidelijk in relatie staat tot Chidambaram en de Nataraja, namelijk een supernova, die op 4 juli 1054 in Azië werd waargenomen. Op die dag verscheen er een helder licht aan de hemel, vele malen helderder dan Venus en was 23 dagen lang zichtbaar. Dat moet een waar spektakel zijn geweest aan de nachthemel. Deze gebeurtenis werd beschreven door sterrenkundigen in China en Japan. Nu (sinds 1931) weten we dat het om een supernova ging, die te zien was in de constellatie Nandi, de stier van Shiva. De constellatie Nandi grenst aan Mriga. De symboliek is treffend. Nandi houdt op aarde trouw de wacht bij de tempels van Shiva.

Deze supernova vond op 6500 lichtjaar afstand eerder plaats in 5500 voor onze jaartelling. Het licht van deze explosie heeft er 6500 jaar over gedaan voordat het door menselijke ogen op deze planeet werd waargenomen. Een lichtjaar is de afstand die het licht in een jaar aflegt: 9461 miljard kilometer. De dichtstbijzijnde ster buiten ons zonnestelsel Proxima Centauri  is 4,2465 lichtjaar van ons verwijderd. Om een idee te geven hoe ver dat is: met de meest geavanceerde rakettechnologie tot onze beschikking namelijk een ionenaandrijving zou de reis naar dit stelsel ruim 81 jaar duren.

Nu is de Nataraja vorm van Shiva al heel oud. Dansende Shivabeelden in diverse vormen en materialen werden al vele eeuwen voor 1054 vervaardigd  De klassieke Nataraja, de god in de ring van kosmisch vuur, is als icoon ouder dan 1054. Zo is er bijvoorbeeld een Nataraja in de hemelse vuurkrans waarvan de vervaardiging is gedateerd in de negende eeuw. 

Volgens sommige opvattingen is Agni in de linkerhand van Nataraja een symbool van de supernova. Maar Nataraja beelden met Agni in de hand zijn al gemaakt in de 9^e eeuw, ver voor 1054. 

Er zou een relatie tussen de supernova en het feest dat in juli in de tempel van Chidambaram wordt gevierd. Brahmotsavam van AniThirumanjanam. Het feest zou in de tweede helft van de 11^e eeuw zijn ingevoerd, dus tussen 1050-1100 en wordt gevierd in de maand juli, de maand dat de supernova werd waargenomen. Het licht aan de hemel werd in India ervaren en beschouwd als de kosmische dans van Nataraja. Er is in Cambodja een inscriptie uit 1054 gevonden waarin Shiva wordt genoemd als “Hij die  de sterren helderder dan Venus doet schijnen”.

Het verhaal begon met een legende, maar eigenlijk is de legende de afsluiting van een kosmisch drama: de dood van een ster, die met zijn sterven de bouwstenen voor nieuwe materie en nieuw leven het universum in blaast. Vernietiging en Schepping in een ogenblik. Dat is de kosmische Shiva ten voeten uit.

Tot slot.

De  resten van de supernova waargenomen in 1054 zijn met een telescoop of sterke verrekijker te zien in het sterrenbeeld Taurus (Stier) als de Krab Nevel  niet te verwarren met de Zuidelijke Krabnevel 

De naburige constellatie Mriga kennen wij als Orion en de ster Ardra of Arudra draagt in de westerse astronomie de naam Betelgeuze.

Verder lezen? Zie de volgende artikelen, waaruit ik de nodige informatie heb kunnen halen. Voor de Nederlandse lezer helaas alleen maar in het Engels geschreven. Maar geen nood. AI helpt wel met de vertaling.

https://www.chidambaramhiddentreasure.com/orion-chidambaram/

https://www.chidambaramhiddentreasure.com/chidambaram-nataraja-orion-correlation/

https://www.downtoearth.org.in/science-technology/records-of-historical-supernova-found-in-karnataka-63689

https://10000yearsblog.wordpress.com/2016/03/15/sivas-dance-of-bliss/#:~:text=Overgrown%20by%20a%20type%20of,he%20met%20another%20saint%2C%20Vyagrapada.

https://indiafacts.org/cosmic-consciousness-and-astronomical-association-of-natarajas-dance-with-apasmara-and-agastya/

https://indiafacts.org/wp-content/uploads/2018/09/Cosmic-Consciousness-And-Astronomical-Association-Of-Natar%C4%81ja-07.jpg

https://www.researchgate.net/figure/dentification-of-Orion-Shiva-or-erumai-kotthi-as-Horus-in-Egypt_fig1_292371307