zaterdag 21 februari 2026

Academische hielenlikkerij

Napoleon Bonaparte (1769-1821)  had in 1807 zo’n beetje het hoogste bereikt waar een mens op aarde naar kon streven. Via een militaire en politieke carrière had hij zich omhooggewerkt tot opperbaas in Frankrijk en kroonde hij zichzelf in 1804 tot keizer van Frankrijk. Onder zijn leiding slaagden de Fransen erin grote delen van Europa aan zich te onderwerpen.

https://www.youtube.com/watch?v=uKe8aas5zvw

De universiteit van Leipzig besloot het desondanks dat het niet genoeg was.  Napoleon moest verheven worden tot een eeuwig en onsterfelijk sterrenbeeld, en zijn naam moest niet zomaar aan een onbeduidend net ontdekt sterretje in een achterafzijstraatje van onze Melkweg worden gekoppeld Nee hij verdiende meer glorie. Helaas waren alle grote en bekende sterrenbeelden al voorzien van namen, maar de geleerde heren in Leipzig vonden dat geen probleem. Dan moest er maar eentje gecanceld worden en ze kozen daarvoor de Orion Constellatie. Symbolisch kon het niet beter. De krijgshaftige jager Orion moest zijn bewapening afstaan aan de geniale krijgsheer Napoleon. Meer zat erhelaas niet in. Orion werd door de academici in Leipzig beroofd van zijn gordel en zwaard. Deze asterismes zouden voortaan stralen als “De Sterren van Napoleon”

Het voorstel  werd in 1807samen met een ontwerptekening aan de keizer gepresenteerd.

Tekening bij het voorstel om de gordel en zwaard van Orion te vernoemen naar Napoleon
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Das_Jahr_1807/aBlYAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=orion++ceinture+Napoleon&pg=PR6&printsec=frontcover


Voorstel om de gordel en zwaard van Orion te vernoemen naar Napoleon
Bron: www.delpher.nl


Wat Napoleon dacht van deze academische hielenlikkerij  is mij tot nu toe niet bekend. Nam hij het voor kennisgeving aan?

Orion en de Napoleonsterren
Bron: www.delpher.nl


Voorstel om de gordel van Orion naar Napoleon te vernoemen
Bron: www.delpher.nl

Ongetwijfeld zal het zijn ijdelheid en eerzucht hebben gestreeld. Napoleon was niet bepaald vies van een beetje persoonsverheerlijking en hij zette alle beschikbare media (beeldende kunsten en kranten) om een beeld van hemzelf te creëren als een ongeëvenaard genie.

Gelukkig gingen de astronomen buiten Leipzig niet mee in dit waanzinnige idee. Met name in Engeland, waar men toch niet zo gecharmeerd was van Napoleon kon dit voorstel rekenen op spot en hoon.

Een Britse tekenaar had in 1805 al een vooruitziende blik. Of had de universiteit al snode plannen in die richting?

Ten hemel opneming van Napoleon door Orion
spotprent uit 1805
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bodleian_Libraries,_Napoleons_apotheosis_anticipated_or-_the_wise_men_of_Leipsic_sending_Boney_to_heaven_before_his_time.jpg


Verklarende tekst bij bovengenoemde spotprent
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/English_Caricature_and_Satire_on_Napoleo/0KQNAAAAIAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=orion+belt+Napoleon+stars&pg=PA258&printsec=frontcover


Een Engels hekeldicht op de plannen van de professoren in Leipzig
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/The_Anti_Jacobin_Review_and_Magazine_Or/aQVdAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=orion+belt+Napoleon+stars&pg=PA528&printsec=frontcover 


 

Er zijn in de twintigste eeuw veel dictators geweest die onderwerp waren van hysterische persoonsverheerlijking, maar geen van ze heeft zijn naam kunnen verbinden aan een kosmisch verschijnsel.  Wel zijn sommige nieuw ontdekte sterren en hemellichamen vernoemd naar wetenschappers en kunstenaars. Een eer die vooralsnog zoveel mogelijk staatslieden wordt ontzegd.

Gelukkig maar, want je moet er toch niet aan denken dat er ook eentje van dit soort heden ten dage op het idee komt om zijn naam te verbinden aan onze Melkweg, of erger nog aan het hele universum.

vrijdag 13 februari 2026

Jan Mayen

Het kleine relatief onbekende eiland Jan Mayen, speelde ook een rol in de vroegere Nederlandse walvisvangst zoals is afgebeeld op dit prachtige schilderij uit 1639

Schilderij van de walvisindustrie op Jan Mayen, 1639
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:History_of_Jan_Mayen#/media/File:Man,_Cornelis_de_-_The_Whale-oil_Factory_on_Jan_Mayen_Island_-_1639.jpg

In de beschrijving van het schilderij wordt Jan Mayen abusievelijk Amsterdam Island genoemd.

Een handboek voor zeelieden uit 1661 bevat de nodige informatie over het eiland.

.
Titel Lichtende Columne... 1661
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/De_lichtende_Columne_ofte_Zee_Spiegel_in/aApYAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Jan+Mayen&pg=PA76&printsec=frontcover

Kaart van Jan Mayen, 1661
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/De_lichtende_Columne_ofte_Zee_Spiegel_in/aApYAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Jan+Mayen&pg=PA76&printsec=frontcover


Profielaanzichten van Jan Mayen,
vanuit de verschillende windrichtingen
1661
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/De_lichtende_Columne_ofte_Zee_Spiegel_in/aApYAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Jan+Mayen&pg=PA76&printsec=frontcover


Gezicht op de Noord-West-Hoek van Jan Mayen,
1661
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/De_lichtende_Columne_ofte_Zee_Spiegel_in/aApYAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Jan+Mayen&pg=PA76&printsec=frontcover

In een 18e-eeuwse verhandeling over de walvisvangst op Groenland is ook een kaart van Jan Mayen afgebeeld. De oriëntatie van deze kaart is anders dan die van de kaart uit 1661.

Kaart van Jan Mayen, 18e eeuw
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/C_G_Zorgdragers_bloeijende_opkomst_der_a/HX0BAAAAQAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Jan+Mayen&pg=RA4-PA260&printsec=frontcover

 Op alle afbeeldingen figureert de vulkaan de Berenberg als beeldbepalende factor van het eiland.

dinsdag 3 februari 2026

IJzingwekkende ontmoetingen

Volgens de laatste nieuwsberichten profiteren de ijsberen op Spitsbergen vooralsnog van de opwarming van de aarde. Straks verwisselt de be zijn bontjas nog eens voor een bermuda en Hawaii shirt. IJsberen zijn (net als bijna elle andere berensoorten) zeer gevaarlijk.

Zeelieden die in vroegere eeuwen op walvisvangst of ontdekkingstochten in de Poolzeeën ronddobberden hadden heel wat te stellen met de beren, die niet gediend waren van roofzuchtige menselijke aanwezigheid in hun leefgebied.

Beschrijvingen van de Spitsbergen Groenland en de noordelijke zeeën werd vroeger vaak verluchtigd met spectaculaire afbeeldingen van mens versus beer. Ze lusten ons rauw. 

Titelpagina "De Noordsche weereld..."met ijsbeer
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/De_Noordsche_weereld_vertoond_in_twee_ni/Ys4Qeu_e30EC?hl=nl&gbpv=1&dq=noord-pool&pg=PA136&printsec=frontcover

 

IJsbeer
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/De_Noordsche_weereld_vertoond_in_twee_ni/Ys4Qeu_e30EC?hl=nl&gbpv=1&dq=noord-pool&pg=PA136&printsec=frontcover


IJsbeer doodt een zeeman
Bron:
https://www.google.com/books/edition/_/hactvF0TNlAC?hl=nl&gbpv=1


De woedende beer grijpt de piek en keert de rollen om
Bron:
https://www.google.com/books/edition/_/qGfQAAAAMAAJ?hl=nl&gbpv=1


Maak geen slapende beren wakker
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Nauwkeurige_beschryvinge_van_Groenland_o/5O1jAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=sptisbergen+groenland+Martens&pg=PP13&printsec=frontcover


IJsbeer doodt zeeman
Bron: 
https://www.google.nl/books/edition/Nieuwe_beschryving_der_walvisvangst_en_h/3NJXAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Yszee&pg=RA4-PA83&printsec=frontcover


De mens belaagt de walvis, links belagen de beren de mens
Bron:
https://www.delpher.nl/nl/boeken/view?coll=boeken&identifier=dpo:10883:mpeg21:0426


gestrande matrozen vechten met een beer
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Twee_journalen_gehouden_by_seven_matroos/8XABAAAAQAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=groen-landt&pg=PA11&printsec=frontcover


Een ongewenste passagier
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Waerachtighe_beschryvinghe_van_drie_seyl/qSJmAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Groen-landt&pg=RA2-PA9&printsec=frontcover


Een deerlijke moord door een ijselijke verslindende beer
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Waerachtighe_beschryvinghe_van_drie_seyl/qSJmAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Groen-landt&pg=RA2-PA9&printsec=frontcover


Afrekening
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Waerachtighe_beschryvinghe_van_drie_seyl/qSJmAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Groen-landt&pg=RA2-PA9&printsec=frontcover


IJsberen belagen de gestrande zeelieden
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Waerachtighe_beschryvinghe_van_drie_seyl/qSJmAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Groen-landt&pg=RA2-PA9&printsec=frontcover