De verheven pracht van Orion

Toen ik de oude kranten op www.delpher.nl  artikelen zocht over de Orion Constellatie vond ik dit onderstaande artikel met onder de kop de volgende dichtregel:

“Ontzaglijk straalt Orions majesteit. Ik haat, haat, haat zijn ziellooze eeuwigheid”.

Dichtregel uit "Brahman"
Bron: www.delpher.nl

Het is een regel uit het postuum uitgegeven dichtwerk “Brahman”. Nieuwsgierig geworden naar eventuele andere nederlandstalige gedichten over het sterrenbeeld, en dan niet zozeer gedichten met een enkele vermelding, of  genoemd in een summiere opsomming van diverse sterrenbeelden,  maar  dichtwerken met het sterrenbeeld Orion als hoofdonderwerp struinde ik cyberspace af.

En daar kom je dan onvermijdelijk uit bij het geweldige lierdicht “Orion” van Pieter Nieuwland.

Portret van Pieter Nieuwland
Bron: www.delpher.nl

De eerste twee strofen van "Orion", 1788
Bron: www.delpher.nl

Het hele gedicht kan hier worden  gelezen. 

Pieter Nieuwland (1764-1794)  publiceerde in 1788 een ode aan de constellatie en voorzag zijn gedicht van een verklarende tekst, waarin hij de nieuwste astronomische ontdekkingen besprak. Deze jongestorven dichter-wetenschapper, wiskundige en astronoom, was onder andere verbonden aan de Leidse Sterrenwacht.

Eigenlijk is dit gedicht een lofzang op de oneindige grootsheid van het universum, waarvoor Orion symbool staat.

Het gedicht bestaat uit twintig strofen van zes regels waarin Nieuwland, de heerlijkheid en pracht van het sterrenbeeld, en het verband tussen de mythologie en wetenschappelijke astronomie bezong. Nieuwland ontkrachtteverder het bijgeloof met betrekking tot Sirius (de Hondster) en benadrukte de plaats van de mens in het universum als zijnde gering en onbetekenend. Zijn dichterlijke ziel bezweek bijna onder de kennis van de oneindigheid van het universum.

Het gedicht “Orion” werd ook buiten het Nederlandse taalgebied geroemd.

Orion genoemd in een Engels literair tijdschrift.
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/The_Analytical_Review_Or_History_of_Lite/sDECAAAAYAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Peter+Nieuwland+Orion&pg=PA512&printsec=frontcover

In de  loop van de 19^e eeuw verschenen er een Franse en Duitse vertaling van het gedicht.

“Orion” staat als een poetiche Gaurisankar op eenzame hoogte in het oeuvre van Pieter Nieuwland.

Dreiging aan de hemel?

Afbeelding van Orion in Trouw, 1955
Bron: www.delpher.nl

"Dreigend, alsof hij zich met zijn volle gewicht op onze nietige planeet wilde werpen, staat […] rechtstandig, de sterrenreus Orion." Zo begint een aan de Nevel van Orion gewijd krantenartikel uit 1955.

Artikel over de Orion Nevel in Trouw, 1955
Bron: www.delpher.nl 

Het sterrenbeeld is inderdaad indrukwekkende groot, maar om het nou dreigend te noemen is ook een beetje overdreven.

De nevel van Orion, Trouw 1955
Bron: www.delpher.nl

Ondanks het flinke formaat beslaat het sterrenbeeld Orion maar 1,4%  namelijk 594 vierkante graden van de hemel, en staat het wat grootte betreft op de 26^e plaats in de lijst van officieel erkende 88 sterrenbeelden. aan de hemel. Hydra het grootste sterrenbeeld heeft een oppervlakte van 1303 graden, 3,16% van de sterrenhemel. De totale hemelbol is ongeveer 41.253 vierkante graden.

How Big is the Orion constellation?
Bron:
https://www.youtube.com/watch?v=spnQKYWtrqk

3.27×10^14 km

Archeologen Shaw and Holloway vinden in een grot met prehistorische rotstekeningen een 35.000 jaar oude afbeelding van een sterrenconstellatie die verwijst naar de herkomst van buitenaardse wezens, die invloed zouden hebben gehad op de ontwikkeling van de mensheid. Volgens de ontdekkers is deze kaart een uitnodiging om op zoek te gaan naar de buitenaardsen.

De ontdekking van de grot
https://www.youtube.com/watch?v=_c4--Pf8xy0

Het stelsel in de grot
Bron: https://www.youtube.com/watch?v=_c4--Pf8xy0

De firma Weyland-Yutani organiseert een expeditie naar deze constellatie. Na een reis van ruim twee jaar komt het ruimteschip Prometheus aan op haar bestemming. Net als in bijna alle andere SF films en series weet de mensheid ook in dit verhaal de lichtsnelheid barrière te overwinnen. 34,6 lichtjaar wordt afgelegd in iets meer dan twee aardse jaren. Tsja.

34,6 lichtjaar is gelijk aan ongeveer 327,4 biljoen kilometer (of 3,274 × 10¹⁴ km).  Het aantal kilometers in een lichtjaar is eenvoudig te berekenen. Er gaan 60 seconden in een minuut, 60 minuten in een uur, 24 uren in een dag, en gemiddeld 365,25 dagen in een jaar. Een lichtjaar is dus gelijk aan 300.000 kilometer x 60 x 60 x 24 x 365,25 = 9.467.280.000.000 kilometer, ofwel ca. 9,5 biljoen kilometer.

De reisbestemming van Prometheus
Met dank aan AI van Google

Nu ze hun bestemming hebben bereikt wordt de bemanning bijgepraat  door Shaw en Holloway over het doel van hun reis : contact maken met een buitenaardse beschaving. Tijdens hun presentatie tonen  ze een projectie van een sterrenkaart om aan te geven hoever ze hebben moeten reizen. En op deze sterrenkaart zien we weer een oude bekende prominent in beeld: de Orion Constellatie. Het kan bijna niet missen.

Afb. prometheus-1

Shaw en Holloway geven een presentatie over het doel van hun reis
Bron: https://www.youtube.com/watch?v=cBaXkI1l1ig

 

De constellatie, gebaseerd op de grottekening.
Welke zijn sterren en welke zijn planeten?
Bron: https://www.youtube.com/watch?v=cBaXkI1l1ig

Het sterrenbeeld Orion op de sterrenkaart getoond door Shaw en Holloway
Bron: https://www.youtube.com/watch?v=cBaXkI1l1ig

Het contact met de buitenaardsen loopt niet echt zoals verwacht. de Prometheus-expeditie wacht een gruwelijk lot net zoals de mythische Prometheus. 

Het sterrenbeeld Orion speelt in de film verder geen enkele rol.

Academische hielenlikkerij

Napoleon Bonaparte (1769-1821)  had in 1807 zo’n beetje het hoogste bereikt waar een mens op aarde naar kon streven. Via een militaire en politieke carrière had hij zich omhooggewerkt tot opperbaas in Frankrijk en kroonde hij zichzelf in 1804 tot keizer van Frankrijk. Onder zijn leiding slaagden de Fransen erin grote delen van Europa aan zich te onderwerpen.

https://www.youtube.com/watch?v=uKe8aas5zvw

De universiteit van Leipzig besloot het desondanks dat het niet genoeg was.  Napoleon moest verheven worden tot een eeuwig en onsterfelijk sterrenbeeld, en zijn naam moest niet zomaar aan een onbeduidend net ontdekt sterretje in een achterafzijstraatje van onze Melkweg worden gekoppeld Nee hij verdiende meer glorie. Helaas waren alle grote en bekende sterrenbeelden al voorzien van namen, maar de geleerde heren in Leipzig vonden dat geen probleem. Dan moest er maar eentje gecanceld worden en ze kozen daarvoor de Orion Constellatie. Symbolisch kon het niet beter. De krijgshaftige jager Orion moest zijn bewapening afstaan aan de geniale krijgsheer Napoleon. Meer zat erhelaas niet in. Orion werd door de academici in Leipzig beroofd van zijn gordel en zwaard. Deze asterismes zouden voortaan stralen als “De Sterren van Napoleon”

Het voorstel  werd in 1807samen met een ontwerptekening aan de keizer gepresenteerd.

Tekening bij het voorstel om de gordel en zwaard van Orion te vernoemen naar Napoleon
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Das_Jahr_1807/aBlYAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=orion++ceinture+Napoleon&pg=PR6&printsec=frontcover

Voorstel om de gordel en zwaard van Orion te vernoemen naar Napoleon
Bron: www.delpher.nl

Wat Napoleon dacht van deze academische hielenlikkerij  is mij tot nu toe niet bekend. Nam hij het voor kennisgeving aan?

Orion en de Napoleonsterren
Bron: www.delpher.nl

Voorstel om de gordel van Orion naar Napoleon te vernoemen
Bron: www.delpher.nl

Ongetwijfeld zal het zijn ijdelheid en eerzucht hebben gestreeld. Napoleon was niet bepaald vies van een beetje persoonsverheerlijking en hij zette alle beschikbare media (beeldende kunsten en kranten) om een beeld van hemzelf te creëren als een ongeëvenaard genie.

Gelukkig gingen de astronomen buiten Leipzig niet mee in dit waanzinnige idee. Met name in Engeland, waar men toch niet zo gecharmeerd was van Napoleon kon dit voorstel rekenen op spot en hoon.

Een Britse tekenaar had in 1805 al een vooruitziende blik. Of had de universiteit al snode plannen in die richting?

Ten hemel opneming van Napoleon door Orion
spotprent uit 1805
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bodleian_Libraries,_Napoleons_apotheosis_anticipated_or-_the_wise_men_of_Leipsic_sending_Boney_to_heaven_before_his_time.jpg

Verklarende tekst bij bovengenoemde spotprent
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/English_Caricature_and_Satire_on_Napoleo/0KQNAAAAIAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=orion+belt+Napoleon+stars&pg=PA258&printsec=frontcover

Een Engels hekeldicht op de plannen van de professoren in Leipzig
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/The_Anti_Jacobin_Review_and_Magazine_Or/aQVdAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=orion+belt+Napoleon+stars&pg=PA528&printsec=frontcover 

 

Er zijn in de twintigste eeuw veel dictators geweest die onderwerp waren van hysterische persoonsverheerlijking, maar geen van ze heeft zijn naam kunnen verbinden aan een kosmisch verschijnsel.  Wel zijn sommige nieuw ontdekte sterren en hemellichamen vernoemd naar wetenschappers en kunstenaars. Een eer die vooralsnog zoveel mogelijk staatslieden wordt ontzegd.

Gelukkig maar, want je moet er toch niet aan denken dat er ook eentje van dit soort heden ten dage op het idee komt om zijn naam te verbinden aan onze Melkweg, of erger nog aan het hele universum.