De Reus van Parsonstown

Op een van mijn vakantiereizen in Ierland bezocht ik in 1995 de “Leviathan van Parsonstown”, ooit de grootste telescoop ter wereld.

De grote telescoop van Parsonstown
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Leviathan_of_Parsonstown#/media/File:Lossy-page1-6940px-Lord_Rosse's_Great_Reflecting_Telescope,_at_Parsonstown,_Ireland_RMG_F8661_(cropped).jpg

Van dit wonder restte er in 1995 slechts een aftandse kijkbuis.

De grote  telescoop in 1995

 Inmiddels staat een reconstructie van de telescoop op het terrein van het kasteel Birr.

Tussen 1848-1867 werden de telescopen in het observatorium van Birr gebruikt om onder andere waarnemingen te doen aan de Orionnevel, waarvan de resultaten in een tekening werden vastgelegd.

Tekening van de Orion Nevel
Bron:
https://royalsocietypublishing.org/rstl/article/doi/10.1098/rstl.1868.0004/118897/III-An-account-of-the-observations-on-the-great

De fotografie was in die jaren kennelijk technisch nog niet goed genoeg ontwikkeld om kosmische verschijnselen goed weer te geven, hoewel al in 1840 een astronomisch object, namelijk de maan fotografisch werd vastgelegd. Astrofotografie ontwikkelde zich in de 19^e eeuw verder tot een volwaardig instrument in de beoefening van de sterrenkunde.

Zelf vind ik de oude tekeningen van sterren en nevels pure kunstwerken.

Lichtvervuiling

Tientallen jaren geleden keek ik in de stedelijke omgeving waar ik woon in de winter rond 20 uur in de avond omhoog en genoot ik van een diepzwarte hemel getooid met stralende flonkerende sterren. Zelfs de afzonderlijke zeven sterren van verre Plejaden kon ik met het blote oog waarnemen. Hoe anders is het nu. Over de avondhemel ligt een grauwsluier van lichtvervuiling, waar een aantal sterren van de Orion Constellatie met moeite door heen prikken. Ok Sirius flikkert nog behoorlijk fel, en Procyon (Kleine Hond) is ook goed te zien, maar de Plejaden ver achter Aldebaran het nog net zichtbare oog van de Stier van zijn slecht een vage vlek. En dan woon ik niet eens in de randstad.

Zonder lichtvervuiling zou ik dit zien
Bron:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Night_Sky_looking_towards_Orion.jpg

Lang leve onze moderne beschaving.

De laatste keer dat ik de Melkweg in volle glorie zag, was in het najaar van 2006 in de Thar woestijn in  India.

Onderstaande afbeelding uit 1862 toont een toen zichtbare sterrenhemel, inclusief Melkweg zonder lichtvervuiling. 

De sterrenhemel rond 1860, uitgave 1862
Bron:
https://www.google.nl/books/edition/Les_%C3%89toiles_et_les_curiosit%C3%A9s_du_ciel/tI_xQGGvt34C?hl=nl&gbpv=1&dq=camille+flammarion+orion&pg=PA689&printsec=frontcover

Door mij ingekleurde versie van de afbeelding uit 1862

Het sterrenbeeld Orion is ingekleurd. Links de rode Betelgeuze. In de lijn met de sterren van de gordel rechtsboven de rode Aldebaran in de Stier, en een stuk verderop in blauw de Plejaden.

Links onder de blauwe ster Sirius in de Grote Hond en links van Betelgeuze Procyon (niet ingekleurd).

Er schijnen nog enkele afgezonderde plekken in Nederland te zijn, donker genoeg om ongehinderd te kunnen genieten van de sterrenhemel. Vind ze maar eens.