maandag 27 april 2026

Orion hinkt op één been boven de Wilde Kust

In maart 2025 werd een opvallend fenomeen aan de Surinaamse sterrenhemel waargenomen. Drie heldere sterren die op het oog in een rechte lijn op gelijke afstand stonden.

Orion, drie sterren op een rij
Bron:
https://www.gfcnieuws.com/mysterie-aan-de-surinaamse-hemel-drie-sterren-wekken-nieuwsgierigheid/

Zo uitzonderlijk was dit beeld overigens niet, want Orion kan in Suriname elk jaar in de periode van november tot en met maart op de late avond worden bewonderd. De journalist had ook te rade kunnen gaan bij de inheemseSurinamers , die namelijk al duizenden jaren vertrouwd zijn met dit bijzondere beeld aan de hemel. 

De astronomie van deze Inheemse bewoners van de Zuid-Amerikaanse noordkusten is onder meer beschreven in “De mensch-etende aanbidders van de zonneslang uitgegeven door de gebroeders Penard  in de jaren 1907-1909.

"De menschetende aanbidders der zonneslang"
Bron: Google

Ik geef toe : het werk van de Penards  over de cultuur, taal en geestelijke wereld van de Karina (Kalinha) is geen eenvoudige kost en ik beperk mij tot de mythe van de éénbenige constellatie die internationaal bekend is als Orion.

Waarom hinkt Orion op één been boven de Wilde Kust van de Guyana’s?  Het verhaal wordt in verschillende versies en varianten verteld, net als in de Griekse mythe van Orion. Zowel in de Griekse mythe als die van de inwoners van de Guyana’s eindigt het met de ten hemel opneming van de hoofpersoon, die bij de Inheemse Surinamers onder andere bekend is als: Epetembo, Ipetymbo, Mabukuli, Jararwara.

Kort verhaal, man heeft problemen met schoonfamilie, doodt zijn vrouw en serveert haar als maaltijd aan haar broers (en of moeder). Als die ontdekken dat ze hun bloedverwante oppeuzelen  willen ze wraak. Ze achtervolgen de man en hakken zijn rechterbeen bij de dij af. Hij wordt achtergelaten om te sterven. De man smeekt De Schepper om hem naar de hemel te brengen (de zielen van overleden worden sterren aan de hemel). God stuurt de Gierenkoning die de man naar de hemel brengt en hem in de Orionconstellatie plaatst. Er zijn diverse versies van dit verhaal.

Afb. orion-enc-karaib-2

De dijloze Epitembo
Bron:
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion


De dijloze Epitembo
Bron:
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion


De dijloze Epitembo
Bron:
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion

De ster Sirius in de constellatie Grote Hond zou de knie van het afgehakte been zijn. Epetembo en alle andere naamsvarianten betekenen: het oude been of afgehakte been.

Sirius, de knie van het afgehakte been
Bron:
https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01_0028.php

Nog enkele andere astronomische weetjes, waarvan een ook is gelinkt aan Epetembo-Orion.

De constellatie Hydra wordt Suluiuyuman of Camudi “De grote waterboa”(anaconda) genoemd.

De slang die de Pleiaden verslindt
Bron:
https://jaasirlinger.com/wp-content/uploads/2025/04/Boek1b-Thema-Su-culturen-Cultureel-mozaiek-van-Suriname-door-Albert-Helman-alias-van-Lou-Lichtveld-1977.pdf


De grote waterboa die de Pleiaden opslokt
Bron:
https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1982_num_68_1_2212


De grote waterboa, en de boa van Orion
Bron:
https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1982_num_68_1_2212

De  sterrenboog die in de Europese astronomie wordt beschouwd als het schild van Orion zou in een mythe ook een waterboa zijn.

Een Surinaamse kunstenaar John Lie-a-Fo schilderde Ipetymbo als het verminkte sterrenbeeld Orion met een been.

Ipetymbo door John Lie A Fo
Bron:
https://www.youtube.com/watch?v=ASAmp0HPJng
Ipetymbo door John Lie A Fo
Bron:
https://www.youtube.com/watch?v=ASAmp0HPJng

De mythe van Epetembo kan in zijn geheel worden nagelezen op de volgende websites:

https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105868/page/n84/mode/thumb?q=orion

https://dwc.knaw.nl/DL/publications/PU00010187.pdf

https://jaasirlinger.com/wp-content/uploads/2025/04/Boek1b-Thema-Su-culturen-Cultureel-mozaiek-van-Suriname-door-Albert-Helman-alias-van-Lou-Lichtveld-1977.pdf

https://pure.uva.nl/ws/files/3413265/25010_AF02_09_012.pdf

https://www.dbnl.org/tekst/goej003inwi01_01/goej003inwi01_01_0001.php#8

https://www.dbnl.org/tekst/kemp009hoor01_01/kemp009hoor01_01_0004.php

https://www.dbnl.org/tekst/kemp009gesc02_01/kemp009gesc02_01_0006.php

https://www.dbnl.org/tekst/maga001oral01_01/maga001oral01_01_0001.php

https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/

https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01_0028.php

https://www.dbnl.org/tekst/pena002mens01_01/pena002mens01_01.pdf

https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1982_num_68_1_2212

https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1983_num_23_1_368345

Geen opmerkingen:

Een reactie posten