Jaren geleden plaatste ik een post “Verre slachtoffers van oorlog en geweld”, waarin ik een rouwadvertentie opnam, die was geplaatst in het najaar van 1945 in een Surinaamse krant met het bericht dat John Polak in de Oost was overleden en zijn enige zoon John 17 jaar oud was vermoord.
 |
| Familieadvertentie in De West, november 1945 Bron: www.delpher.nl |
 |
| Deze advertentie verscheen ook in de krant Amigoe di Curaçao november 1945 Bron: www.delpher.nl. |
Tijdens een recent onderzoek naar de Oost-Indische
avonturen van Alice en Josephine Tjin Kon Fat, twee nichten van mijn grootmoeder
Reine Adele Simons, werd ik toch benieuwd naar de omstandigheden waaronder dr. John
Polak en zijn zoon in de Oost het leven lieten.
Zoeken op de volgende namen John Evert Polak, John E. Polak
en J.E. Polak in de krantenpagina van Delpher
https://www.delpher.nl/nl/kranten
leverde heel veel relevante treffers op. Maar ik beperk me nu tot de periode
1942-1946. Dat wil zeggen : de jaren van de oorlog met Japan, de Japanse
bezetting van de Oost, het overlijden van John en zijn zoon in die tijd, en de
repatriëring naar Nederland van de weduwe en (gehuwde) dochters van John Evert
Polak in 1946.
Een adverterntie geplaatst in het Algemeen Handelsblad van 26 oktober 1945 geeft meer informatie over het overlijden van John Evert Polak, met name datum 8 juni 1942 en plaats Malang.
 |
| Advertentie in het Algemeen Handelsblad, oktober 1945 Bron: www.delpher.nl |
Japan viel op 11 januari 1942 het Nederlandse koloniale rijk in de Oost aan. Na de overgave op 8-9 maart 1942 volgde de Japanse bezetting tot 15 augustus 1945. De omstandigheden waaronder John Evert overleed zijn mij onbekend. Mogelijk verbleef hij als gemobiliseerde oud officier na 8 maart in een van de kleinere tijdelijke kampen in Malang. Een burgerkamp werd in Malang pas in november 1942 ingericht.
Zoon John Edward diende als soldaat bij de infanterie. Hij werd op 8 maart 1942 gevangengenomen in Pengalengan Tanara. Hij was 16 jaar toen hij krijgsgevangene werd, terwijl de dienstplicht gold vanaf 18 jaar. Zeer waarschijnlijk hebben zoon John Polak en zijn ouders elkaar voor het laatst gezien ergens in januari-februari voordat de jongen naar het front vertrok. De jonge John zal wel onkundig zijn geweest van het overlijden van zijn vader in juni. Zijn gegevens op de Japanse interneringskaart op scan 924 bevestigen zijn identiteit als de zoon van John Evert Polak.
 |
| Japanse Interneringskaart van John Polak, geboren 1925 Bron: https://www.onsland.nl/personen/f5763973-c82b-44e5-9bbf-fa09edd95fce |
Zoon John Edward Polak stierf op 8 december 1944 in Khoedji, Thailand. Hij werd slechts 19 jaar oud.
De dochter Mary, die op 22 januari 1942 met M. Boer trouwde werd op 1 december 1942 opgesloten in de beschermde wijk Malang. Vanaf 1 december 1943 verbleef zij in het vrouwenkamp Lampersari te Semarang. Mary heeft een verslag geschreven over haar internering.
 |
| Het gezin van John Evert Polak, 1914-1926 in het K.N.I.L stamboek Bron : Nationaal Archief NL-HaNA_2.13.04_661_0242 |
Dr. John Polak en Adriana Wilhelmina Smidt hadden ook nog twee dochters Kitty Jeanne en Mary.
Adriana Wilhelmina Polak-Smidt vertrok op 26 april 1946 op de “Oranje” naar Rotterdam.
Kitty Tol-Polak vertrok samen met haar echtgenoot op 25 juli 1946 op de “Johan van Oldenbarnevelt” naar Amsterdam. Kitty Jeanne Polak trouwde op 5 april 1940 in Batoe met ir. Cornelis Tol. Op 15 februari 1942 werd hun dochter Jeanne Anna Maria in Malang geboren. Heeft deze baby de kampen overleefd?
Mary Boer-Polak vertrok op 1 oktober 1946 zonder haar echtgenoot op de “Kota Inten” naar Rotterdam.Maarten Boer, de echtgenoot van Mary stierf op 31 mei 1943 in Chungkai. Zijn Japanse interneringskaart is te vinden bij het Nationaal Archief.
Tenslotte: er is heel veel informatie te vinden over John Evert Polak (1879-1942), zoon van Maria Dientje Polak-Simons, een tante van mijn hierboven genoemde oma.
Ten eerste is natuurlijk in het Nationaal Archief Suriname zijn gedigitaliseerde geboorteakte te vinden. De rijkste bronnen zijn de stamboeken van het K.N.I.L in het Nationaal Archief in Den Haag. De hele militaire loopbaan van John Evert is daarin beschreven. Zijn aanmelding bij het werfdepot, zijn reis naar N.O. Indië, functies, militaire rang, standplaatsen en overplaatsingen, verloven, zijn gezin, ontslag, evenals zijn werkzaamheden in Suriname, voorafgaande aan zijn dienst bij de K.N.I.L zijn geregistreerd in de hierna volgende stamboeken.
https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.13.04/invnr/@684/file/NL-HaNA_2.13.04_684_0187
https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.13.04/invnr/@661/file/NL-HaNA_2.13.04_661_0242
https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.13.04/invnr/@661/file/NL-HaNA_2.13.04_661_0243
https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.13.04/invnr/@661/file/NL-HaNA_2.13.04_661_0244
Een deel van de vondsten in Delpher in de periode 1914-1926 komt
overeen met de gegevens in de stamboeken. Maar na het eervol ontslag in 1926
moest ik het verder doen met de treffers in Delpher.
Zoals al eerder gesteld heb ik me nu beperkt tot de jaren 1942-1945.
De baby heeft de kampen overleefd. Sterker nog, ze is mijn schoonmoeder Jeannette. Na Jeannette volgde nog Mary en Kees. Allen nog in leven.
BeantwoordenVerwijderenNu even tijd voor een iets langere reactie.
BeantwoordenVerwijderenIn 2014 zijn mijn vrouw en ik naar Indonesië gegaan. Ten eerste om vakantie te vieren, maar ook om een deel van de familiegeschiedenis op te zoeken in Malang en Batoe.
Aan de hand van een gedetailleerd verslag van Kitty Jeanne Tol - Polak over haar tijd in Indonesië hebben we veel terug kunnen vinden in Malang. Zo zijn we o.a. in het ziekenhuis geweest waar haar vader John Evert vermoedelijk werkte en waar Jeannette Tol geboren is, Lavalette General Hospital, hebben we het voorouderlijk huis gevonden aan de hand van oude Nederlandse kaarten van Malang in het Tempo Doeloe Museum. Letterlijk in het museum, want waar het museum in 2014 gevestigd was, was het adres van het voorouderlijk huis. Om de hoek van het huis is het oude stadhuis waar diverse leden van de familie getrouwd zijn en daar zijn wij natuurlijk ook geweest.
Op goed geluk zijn we ook naar de oude Nederlandse begraafplaats 'Soekoen' in Malang geweest en daar vonden we in de archieven de naam van John Evert Polak en de naam van een eerdere dochter die kort na haar geboorte is overleden. We vonden wel een locatie bij benadering van het graf (een bepaalde sectie op de begraafplaats) van John Evert, maar de graven waren te onleesbaar om het exacte graf te identificeren. Volgens de onderhoudsmensen die daar werkzaam waren, had één van de graven wel een militair karakter en de rest niet. Daar zijn we wat langer blijven stilstaan, maar we zijn dus niet 100% zeker of dat ook het graf van John Evert was.
Zoals gezegd zijn Jeannette, Mary en Kees nog heel erg alive & kicking. Jeannette dicht, Mary schildert en Kees rockt in een band. Het werk van Jeannette en haar mailadres is te vinden op https://jeannettecoppens.nl/
Beste Dennis, hartelijk dank voor de beide reacties met relevante aanvullingen over de familie van John Evert Polak.
BeantwoordenVerwijderen