Naar de Barrebiesjes op De Wilde Kust

Guyana of de Wilde Kust, een gebied aan de noordkust van Zuid-Amerika gelegen tussen Amazone en Orinoco, omvat de huidige landen Suriname, Guyana en Frans Guyana (departement van Frankrijk),
In vroegere koloniale tijden werd Guyana onderscheiden in onder meer Suriname, Demerara, Berbice, Essequibo en Cayenne. De namen waren ontleend aan de rivieren die in de Atlantische Oceaan uitmonden
In 18e eeuwse kranten wordt Berbice ook gespeld als Barbiesjes, Barbiesje, Berbiesjes, Berbiches, Barbiches.
Het klimaat van Berbice en omstreken was voor Europese kolonisten zo dodelijk dat uitdrukking "Naar de Barrebiesjes gaan" zoveel betekende als doodgaan, naar de verdommenis gaan, vergaan, ten onder gaan.

 

kaart van de Brazilië en Wilde Kust, door Nicolaas van Geelkercken 1624
bron www.geldersarchief.nl

Ook heel wat schepen met bestemming Suriname en Berbice  gingen letterlijk en figuurlijk naar de Barrebiesjes.

Voor de kusten verplaatsen de modder- en zandbanken zichvoortdurend, en de het water in sommige riviermondingen kan behoorlijk onstuimig zijn.

 

De navigatiemiddelen waren in vroegere eeuwen beperkt.  Regelmatig vergisten de scheepskapiteins zich in de rivier die ze moesten opvaren. In plaats van de Surinamerivier voer men een andere op zoals de Corantijn, Saramacca of de Marowijne.  Deze laatste rivier was een schepenverslinder, want diverse schepen liepen vast op zandbanken en zonken.



Detail uit kaart van de Wilde Kust, door Nicolaas van Geelkercken 1624
bron www.geldersarchief.nl

1732 Lek slavenschip komt binnen via Cayenne



bron www.gahetna.nl

1738 Het slavenschip De Leusden vergaat in de Marowijne

De grootste scheepsramp in Suriname was met nieuwjaar 1738 toen na bijna 20 jaar trouwe dienst het slavenschip "De Leusden" in de Marowijnerivier verdwaald, op een zandbank liep en lek stootte.

bron www.delpher.nl



bron www.delpher.nl

bron www.gahetna.nl

bron www.gahetna.nl

1737-1747 diverse in de Marowijne gestrande schepen


bron www.gahetna.nl

1739 Schip van Jan Adelen met man en muis vergaan in de Marowijne




bron www.delpher.nl

1742 Schip van kapitein Cornelis Breeker in de Marowijne

bron www.delpher.nl

1744 Kustvaarder  Basssiensburg Hendrik Vos strandt in de Marowijne


bron www.delpher.nl



bron www.gahetna.nl



bron www.gahetna.nl



bron www.delpher.nl

1747 Sloep met blanken in de monding van de Saramacca

 



bron www.gahetna.nl

1747 Watervliet gestrand in de Marowijne



bron www.gahetna.nl

1747 Anna Maria van Kapitein Klaes Martens vergaat in de Marowijne




bron www.delpher.nl

1750 Schip van kapitein Jan Reepsdorp vergaat in de Marowijne

bron www.gahetna.nl

1754 Schip van Daniël Benedictus in de Marowijne gestrand


bron www.delpher.nl

1770-1771 Schip van Eeuwe Kersjes Prent in de Marowijne gestrand


bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl



bron www.delpher.nl

1772 De Bellisarius van kapitein de Boer vergaat in de Corantijn

bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl

bron www.gahetna.nl

1772 Twee schepen vastgeraakt op een modderbank bij Braamspunt


bron www.delpher.nl

1775 Schip van Ryndert Evers loopt aan de grond in de Marowijne



bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl

1780 Het Oorlogsschip Alarm strandt in de Marowijne


bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl

1780 De Vigilante in de Marowijne gestrand en uiteindelijk afgedreven naar de Essequibo en ook daar vastgelopen.  Zie ook het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie

bron www.delpher.nl



bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl


1781 Portugees schip vergaat in de Marowijne



bron www.delpher.nl

1782 Schip van M. Klaassen raakt vast in de Marowijne

bron www.delpher.nl

1783  Vrouwe Sara, schip van Nanne Hofker  gestrand in de Marowijne

bron www.delpher.nl



bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl

1783 Andries Pleen strandt op een modderbank in de Marowijne

bron www.delpher.nl

1783 P. Altrup strandt in de Berbice op de modderbank



bron www.delpher.nl

1785 Aanleg van een baak bij Braamspunt om de Surinamerivier herkenbaar te maken voor het scheepvaartverkeer



bron www.delpher.nl

1787 Frans schip verongelukt in de monding van de Berbice

bron www.delpher.nl

1788 Tussen de Motkreek en Braamspunt loopt het schip van Jurriaan Koster vast op een modderbank

bron www.delpher.nl

1788 Kapitein J.W. Sextroh verliest zijn schip in de Corantijn

bron www.delpher.nl

1790 West Indische Hoop verloren bij Cabo Oranje (bij de rivier de Wiapoca tegenwoordig Oyapok grens Brazilië en Frans Guyana)

In 1790 liep het schip de West-Indische Hoop van Kapitein Christiaan Andriessen op weg naar Suriname met een lading slaven in zijn ruim vast op de Braziliaanse kust bij Cabo Oranje.

 

1790-7-24 Rotterdamse courant
www.delpher.nl



1790-03-08 Oprechte Haerlemsche courant
www.delpher.nl

De archiefstukken over de ramp van de West-Indische Hoop berusten in het gemeentearchief van Rotterdam. Zie het uitgebreide artikel in het Vrije Volk : democratisch socialistisch dagblad van 13-11-1975 op www.delpher.nl

1791  Schip van kapitein Johannes Verschuuren vergaat op een zandbank bij de Berbice




1791-11-17 Amsterdamse courant
www.delpher.nl 

1793 schip van kapitein P. Lourens gestrand in de Corantijn


www.delpher.nl 

1794 de Vogelenstein van kapitein C.Spaan gestrand in de Surinamerivier

bron www.delpher.nl


Het overgrote deel van de schepen van en naar Suriname kwam overigens ongedeerd aan.

 

Drama's op zee

Als snuffelend op www.delpher.nl  kom je onverwachte dingen tegen zoals twee krantenberichten uit 1705 van schipbreukelingen die na dagen of zelfs weken dobberen werden opgepikt door Nederlandse schepen die naar en van West-Indië voeren.

Het ene bericht gaat over enkele opvarenden van een verongelukte Engelse Jamaica-vaarder die zittend op het wrak enkele dagen zonder eten en drinken op zee hadden gedobberd. Een Engelse vrouw, de bootsman, een matroos en een zwarte slaaf hadden als enige de scheepsramp overleefd.

bron www.delpher.nl

Het volgende verslag leest als een Hollywood script:

Het schip de brigantijn "Susanna Elisabeth" werd  op 25 juli 200 zeemijlen uit de kust op weg van New York naar Pennsylvania door een storm overvallen. Het met meel geladen schip sloeg om. 14 opvarenden konden op het wrak klauteren, maar toch verdronken daarvan uiteindelijk 8 mensen. 6 personen, waaronder een vrouw, een slavin en 4 matrozen dreven 14 dagen rond, met niets anders te eten en te drinken dan een tonnetje zout vlees en regenwater. Ze werden op 28 augustus meer dood dan levend gered door schipper Hendrik Cornels Heyg. Dat zou betekenen dat ze meer dan een maand op zee hadden doorgebracht in plaats van 14 dagen.


bron www.delpher.nl

De 17e en 18e -eeuwse kranten staan vol met berichten over verongelukte en gezonken schepen.
Elk jaar vergingen er tientallen zo niet honderden. Helemaal zuur was het om na een reis die soms een of twee jaar had geduurd in het zicht van de kust van het thuisland of de thuishaven te stranden of zelfs te vergaan.

Van telefooncel tot flappentap

Kijk eens. In Engeland krijgen oude telefooncellen soms een nieuwe bestemming, bijvoorbeeld als pinapparaat.
Andere afgedankte telefooncellen doen inmiddels dienst als bibliotheek, winkel, telefoonoplader enz, enz.
Ook ik heb in Engeland knisperende pondjes uit een vroegere telefooncel getrokken.




bellen en flappentappen

Deze telefooncel annex flappentapper staat in Chester. Free cash betekent dat er geen extra kosten voor het pinnen in rekening worden gebracht. Het geld is echt niet gratis (mocht u dat denken).

Afrikaans verzet tegen de overzeese slavenhandel

Over de rol van Afrikanen in de slavenhandel met Europeanen is inmiddels het nodige bekend.
Van Europese zijde wordt enthousiast gewezen op de medewerking van Afrikanen die de aan de vraag naar slaven voldeden. Collaboratie en verzet zijn twee kanten van dezelfde munt.
In oude Nederlandse kranten uitgegeven tussen 1700-1800 kwam ik enkele gevallen tegen van Afrikaans verzet tegen het wegvoeren van geroofde Afrikanen in de Europese slavenschepen.
Nu was ik niet specifiek hiernaar op zoek.
Deze berichten vielen mij op toen ik informatie zocht over de slavenhandel op Suriname.
De meeste gevallen betroffen het verzet op de slavenschepen. De gevangen Afrikanen kwamen in opstand, bliezen met meegenomen buskruit het schip op.
Volgens www.slavenhaler.nl en https://nederlandseslavenhandel.wordpress.com/verzet/
zijn op 300 van de 1500 Nederlandse slaventransporten, verhandelde Afrikanen in opstand gekomen.

Enkele berichten melden overvallen vanaf de kust op een slavenschip en de bevrijding van de gevangen slaven.
Soms wisten slaven zelfs te ontsnappen van schepen die op de kust van Suriname waren gestrand (dit is een onderwerp voor een andere blogpost)

 

 Bevrijding van gevangen Afrikanen aan de Afrikaanse kust. 1735



Leydse Courant van 9 mei 1735

Bron www.delpher

Bevrijding slaven door andere Afrikanen, 1754

 



Bron. www;delpher.nl googlebooks



 

Slavenopstand op "Middelburgs Welvaart" op weg naar Berbice 1751

bron: www.gahetna.nl

Slavenopstand op het schip Africa op de kust van Guinee, 1764

 



Oprechte Haerlemse Courant, 1764-03-07
Bron www.delpher.nl

Opstand onder gevangen Afrikanen op het schip Africa op de kust van Guinee, 1764



Middelburgse Courant, 174-07-21
Bron: www.delpher.nl

 

 



Opstand onder gevangen Afrikanen op het schip Africa op de kust van Guinee, 1764

bron www.delpher.nl



Slaven brengen met meegesmokkeld buskruit hun schip tot ontploffing, 1773



Amsterdamse Courant, 1773-04-10
bron: www.delpher.nl

 

Kapitein en stuurman door slaven omgebracht in de kajuit, 1774



Bron www.delpher.nl

Slaven komen in opstand als de Vigilante in 1780 op een zandbank in de Marowijne rivier (Suriname) strandt

bron www.delpher.nl

Opstand in 1785 op de Neptunus van kapitein Vervenne op de kust van Guinee.Alle  slaven komen hierbij om.



bron www.delpher.nl

bron www.delpher.nl



 Een Franse slaafhaalder wordt in 1792 voor de kust van Guinee door de gevangen Afrikanen opgeblazen

bron www.delpher.nl

Ongetwijfeld is er nog veel meer over soortgelijk verzet te vinden zijn in de krantenpagina van Delpher. Maar ik moet het hierbij laten
Meer weten over het verzet van Afrikanen tegen de slavenhandel met de Europeanen?
Zie de volgende links

http://abolition.nypl.org/print/african_resistance/

http://abolition.nypl.org/essays/african_resistance/

http://discoveringbristol.org.uk/slavery/against-slavery/black-resistance-against-slavery/

http://revealinghistories.org.uk/who-resisted-and-campaigned-for-abolition/articles/the-fight-african-resistance.html

http://www.africaspeaks.com/reasoning/index.php?topic=1405.0

http://www.recoveredhistories.org/storiesresist.php

http://www.abafa.org/african-resistance-to-the-slave-trade/

http://www.understandingslavery.com/index.php?option=com_content&view=article&id=310:resistance-and-rebellion&Itemid=222

https://nederlandseslavenhandel.wordpress.com/verzet/

 

Bij het zoeken naar informatie over de slavenhandel op Afrika moeten wel zoektermen worden gebruikt die in deze tijd soms gevoelig liggen, getuige de geel gemarkeerde termen in de tekst.

Familiegeschiedenis: Simon Ezechiël Simons nogmaals

Het Archief van het Gemeentebestuur van Paramaribo (toegang 1.05.11.09) 

http://www.gahetna.nl/collectie/archief/ead/index/eadid/1.05.11.09#c01:3.

levert een aantal gegevens op over onroerend goed en woonadres van Simon Ezechiël Simons (en zijn gezin) zo rond 1830
De Huurwaarderegisters van Paramaribo 1828, 1830-1832
invnr. 35 (1827-1828) scan 10:  Heerenstaat  B 79 S.E. Simons
invnr. 35 (1827-1828) scan 21: Maagdenstraat 140 S.E., P.E., J.E. Simons
invnr. 36 (1829) scan 35: Maagdenstraat C. 142*  S.E., P.E., J.E. Simons
invnr. 37 (1830) scan 18:  Heerenstraat B. 79, S.E. Simons
invnr. 37  (1830) scan 41:  Maagdenstraat C. 142* S.E. en J.E. Simons
invnr. 38 (1830-1832) scan 58:  nr. 1379 kohier 142 S.E. Simons

 * De Maagdenstraat krijgt later de Nieuwe Wijknummering C. no 16

De Wijkregisters  van Paramaribo, 1828-1832.
invnr. 62 (1831) scan 114:  Kromme Elleboogstraat 110 Wed. Rebecca van Groll (latere echtgenote van S.E. Simons
invnr. 62 (1831) scan 115:Watermolenstraat 129  S.E. Simons,
invnr. 67  (1832) scan 85:  Heerenstraat B 79  S.E. Simons en Ribca geboren van Groll

Watermolenstraat  A129 (Nieuwe Wijk A 182)




bron : www.gahetna.nl

Kromme Elleboogstraat  A 110

Rebecca Van Groll, Ribca van Groll, (Ribca Simon Salomons van Groll)
weduwe van Simon Isaac Emanuels, broer van Malka Isaac Emanuels de in 1829 overleden echtgenote van S.E. Simons. Ze was dus tante en later stiefmoeder van mijn betovergrootvaderJacob Ezechiël Simons.
 




bron : www.gahetna.nl

 

Kromme Elleboogstraat 11 (huidig nummer)

1846 – LAN 130 – Simon Simons (wijkregisters 1846)

LAN 129 was onbewoond ; LAN 130 was de woning van Simon Ezechiel Simons, 56 jaar
oud, en Rebecca Simons, 62 jaar oud. Op het erf woonden 7 slaven
Zie database gebouwd erfgoed.


Watermolenstraat  A 129  (Nieuwe Wijk 182)





bron : www.gahetna.nl

Heerenstraat  B 79




bron : www.gahetna.nl

Familiegeschiedenis : rabbi in Paramaribo

Ezechïel Simons (1760-1810), deed rabbinaal examen in Amsterdam en Praag en was adviseur in religieuze zaken van de Joodse gemeente. Zijn voorganger was rabbi Eliazer Cohen die in 1781 overleed.

 

Ezechiël Simons hield in 1790 een lijkrede voor Alexander Salomons de overleden voorzitter van de Hoogduitse Joodse gemeente in Suriname.

bron www.delpher.nl

Simons was onder andere adviseur, leraar, sjochet en schrijver. Hij was géén rabbijn!
Rabbi Simons gaf bij diverse gelegenheden adviezen over :
- het niet naleven van de sabbat (1803),

-huwelijksaangelegenheden (1801),

-rituelen, voorschriften mbt de dienst in de synagoge, religieuze voorwerpen (1808),

Simons wilde in 1802 salarisverhoging vanwege zijn drukke werk voor de Joodse gemeente. Zijn gedrag was echter niet onbesproken. Zo was hij wel eens op de sabbat en belangrijke feestdagen niet in  de synagoge en werd zelfs op zo’n dag in de herberg aangetroffen. Simons beloofde zijn leven te beteren, maar in 1804 kwam hij opnieuw in conflict over een salarisverhoging, en nam vervolgens boos ontslag. Al snel kreeg hij daarvan spijt en probeerde zijn functies weer terug te krijgen, maar er was inmiddels iemand anders aangesteld.  In 1805 maakte hij ruzie in de synagoge, en omdat hij geen boete, die hem was opgelegd wegens ordeverstoring, wilde doen werd hem de toegang tot de synagoge ontzegd. In 1806 solliciteerde hij op de weer vrijgekomen functies en nadat hij zich verontschuldigd had voor zijn gedrag werd hij weer aangenomen. In 1806 werd hij was aangesteld tot opzichter van de Mikwa en stelde hij een instructie op voor het gebruik van het bad.

Simons stierf in 1810 en hij kreeg een uitgebreide begrafenis met alle eervertoon.
Ezechiël Simons was de grootvader van mijn betovergrootvader Jacob Ezechiël Simons (1821-1892)

Literatuur: John de Bye, Historische Schetsen uit het Surinaamse Jodendom, 2002, uitg. Conserve,
blz. 25, 75, 102, 129, 132-137, 152, 162-165.
 

Familiegeschiedenis : nagekomen nieuwtjes

Denk je dat je het nodige over je voorouders hebt gevonden, duikt er altijd weer iets nieuw op.

Zo vond ik gisteravond in het wijkregister van Paramaribo van 1831 (Wijk D)
gegevens over de adressen van enkele voorouders.

invnr. 65 scan 344:
Samuel Isaac van West (vader van mijn betovergrootmoeder Caro van 't Velde) woonde aan de Saramaccastraat 579 (O.W. D 549, N.W. E. 66)





bron www.gahetna.nl

invnr 65 scan 493:
Op het adres in de Frederici Straat 47 trof ik Elisabeth de Haas en Johanna de Haas.
Zeer waarschijnlijk is dit dezelfde persoon bekend als Elisabeth van Bruijning alias Elisabeth Veronica de Haas. Zij had een zuster Johanna Catharina de Haas. Elisabeth van Bruijning was de moeder van mijn betovergrootmoeder Jacoba Prudence Charlotte Elder gehuwd Nielo.
Alleen wordt hier haar leeftijd van 20 jaar genoemd. Als je dat aftrekt van 1831 kom je uit in 1811, en dat wijkt af van eerdere gegevens die haar geboorte in 1808 doen plaatsen.





bron www.gahetna.nl

Bron:
Het Archief van het Gemeentebestuur van Paramaribo (toegang 1.05.11.09) 

http://www.gahetna.nl/collectie/archief/ead/index/eadid/1.05.11.09#c01:3.