Familiegeschiedenis : Hermanus van Zandbergen, schoolmeester te Roordahuizum, 1746-1778

Harmanus van Santbergen werd op 24-1-1716 in Leeuwarden gedoopt. Zijn vader was Harmanus van Santbergen.

Hermannus van Sandbergen, trouwde op 4-5-1742 in Leeuwarden met Sietse (Sietske) Everts.

Zij kregen tussen 1743-1752 5 kinderen

Harmanus van Sandbergen uit Leeuwarden werd in nov. 1746 aangesteld tot  schoolmeester te Roordahuizum

Schoolmeesters werden in die tijd aangesteld en betaald door de kerk en stonden onder kerkelijk gezag. In Roordahuizum waran schoolmeesters tevens organist.  

Behalve rekenen, lezen en schrijven werd het curriculum gevuld met psalmen zingen en godsdienstonderwijs. Het schoolmeestersbestaan was geen vetpot. De schoolmeester moest het doen met een karig traktement aangevuld met schoolgeld betaald door de ouders van de weinige schoolgaande kinderen. Een tijd- en vakgenoot van Harmannus, verhaalt uitgebreid van het schamele onderwijzersbestaan op het Friese platteland in de 18^e eeuw. Het beroep genoot ook toen weinig aanzien.

Het Quotisatiekohier van 1749  geeft een indicatie van de vermogenspositie van Hermanus : Sandbergen, schoolmeester Aanslag: £ 14:13:- ,Verhoging: £ 5

Lidmaten 1747 Roordahuizum,
vermelding van Harmanus van Sandbergen, schoolmeester en organist

(Bron : Alle Friezen)

Lidmaten 1752 Roordahuizum, meester Harmannus Sandtbergen, zijn huijsvrouw Sietske Everts
vermelding van overlijden van Sietske Everts, februari 1756

(Bron : Alle Friezen)

Sietske Everts overleed februari 1756

Hermanus van Zantbergen hertrouwde met Titje (Tietje) Jacobs op 20-2-1757.

Titje, gedoopt op 11-2-1739  was de dochter van Jacob Jans, redelijk welgestelde boer volgens het quotisatiekohier Idaarderadeel van 1749 (Aanslag: £ 25:14:-Verhoging: £ 3), en Akke Wiebes, gehuwd 10-8-1727. Titje was van huis uit RK.

Dochter Grietje werd vier maanden na het huwelijk van haar ouders op 19 juni 1757 gedoopt. In totaal zou het echtpaar Zandbergen-Jacobs tussen 1757-1777 10 kinderen krijgen.

Een zoon Michiel werd op 29-12-1763 gedoopt. Deze Michiel (ook Machiel genaamd) is mijn verre voorvader.

Lidmaten 1770 Roordahuizum, meester Harmannus Zantbergen

(Bron : Alle Friezen)

Lidmaten 1777 Roordahuizum,
overlijden van Harmannus van Zandtbergen in 1778 

(Bron : Alle Friezen)

Harmannus van Zandtbergen, schoolmeester en organist overleed op 3-1-1778. Hij werd begraven op 14-1-1778.

vacature voor de functie schoolmeester in Roordahuizum,
 na het overlijden van Harmannus van Zantbergen, 1778
(Bron :www.delpher.nl)

Lidmaten 1790-1791, Titje Jacobs,
weduwe van mr. H. van Sandbergen
(Bron : Alle Friezen)

Titje Jacobs, weduwe van de schoolmeester-organist  werd begraven 25-8-1807, 77 jaar oud.

N.B. De naam Van Zandbergen werd op diverse manieren gespeld.

Gegevens zijn ontleend aan 

https://www.wiewaswie.nl

https://allefriezen.nl

Familiegeschiedenis : De Vier Weeskinderen Baljee

Martinus Jacobus Baljee en Grietje (Grietie) Johannes van den Burgh (van den Berg) gingen in Leeuwarden in ondertrouw op 11-12-1745. Hij wordt Martinus Jacobs genoemd, van beroep soldaat.

Op 26 december trouwden Martinus en Grietje in de Galileër kerk.

Ze kregen vier kinderen, twee jongens en twee meisjes. Het oudste meisje was Hiltje Marinus Baljee, geboren in 1745 was 7 jaar ouder dan Jacobus Martinus Baljee (1752-1823). Helena Baljee was de jongste (gedoopt 1758). Het gezin leefde in een arme wijkvan Leeuwarden, namelijk in het Achterom bij de stadswal tussen de Amelander Dwinger(Bastion) en de Tuinsterpoort (Na 1827 toen de wal werd afgebroken, de Nieuwe Kaai genaamd), en verdiende de kost met een breischool en breiwinkel. Deze ondernemers werkten zich op tot een bloeiende zaak die dagelijks 40 mensen (kinderen en volwassen) huisvestte en daarnaast ook 60 externe thuiswerkers werk verschafte. Ook de kinderen Baljee hanteerden uit economische noodzaak de breinaalden mee in het ouderlijk bedrijf en leerden niet lezen, schrijven of rekenen.

Martinus overleed plotseling in 1759 en werd begraven op 4 maart 1759 bij de Galileër kerk.

De weduwe moest vier kinderen grootbrengen, terwijl ze naast opvoeding en huishouden de drukke breischool alleen probeerde voort te zetten.

Grietie zocht steun bij een nieuwe man, maar die bezorgde haar alleen maar meer ellende. Zij stierf in 1762 na drie jaren huwelijkse misère. De kinderen haatten hun stiefvader, die hen regelmatig mishandelde. In hun ellende zochten ze steun en genegenheid bij elkaar. Deze band zou hun levenlang standhouden. Met name de oudste Hiltje ontfermde zich over haar broertjes en zusje. De diepe genegenheid zou hun hele leven standhouden volgens de getuigenis van de nog levende oudste zuster, Hiltje die in 1835, 89 jaar oud herinneringen aan haar jeugd deelde met W. Eekhoff, de biograaf van Jacobus Martinus Baljee.

De kinderen Baljee gingen op 19 juli 1762 naar het Nieuwe Stadsweeshuis in Leeuwarden, waar ze voor het eerst onderwijs kregen, en verder ook aan het werk (breien) werd gezet. Hun grootmoeder Lena Hendriks (De moeder van Martinus Jacobs Baljee) had verzocht om de wezen in het weeshuis op te nemen.

Hiltje was 15/16 jaar, Jacobus 9,5 jaar, Johannes 7 jaar en Lena 3,5 jaar toen ze in het weeshuis werden opgenomen. Jacobus kreeg enkele jaren later de gelegenheid om een medische opleiding te volgen. Hij trad in dienst van de VOC, zocht en vond aanzien en rijkdom in de Oost-Indische kolonie op Java.

overlijden van Johannes Martinus Baljee, 1812
Bron: www.delpher.nl

overlijden van Jacobus Martinus Baljee, 1823
Bron: www.delpher.nl

 Jacobus zou echter nooit vergeten dat het weeshuis in Leeuwarden hem de kans had geboden om iets van zijn leven te maken en vermaakte in zijn testament zijn vermogen aan het weeshuis. In 1835 werd in het weeshuis een gedenkzuil ter ere van Jacobus Martinus Baljee opgericht. 

Gedenkzuil in 1835 in het stadsweeshuis va n Leeuwarden, opgericht ter ere van Jacobus Martinus Baljee

Mijn verre voorouder Lena, zijn jongere zus was reeds in 1828 overleden.

overlijden van Helena Martinus Baljee, 1828
Bron: www.delpher.nl

overlijdensakte Helena Martinus Baljee, 1828
DOK_O_1828_012

De biograaf van Jacobus Martinus Baljee (1752-1823), W. Eekhoff* sprak voor zijn onderzoek onder andere de oudste nog levende nakomeling van Martinus, Hiltje Martinus Baljee over de jeugdjaren in haar familie. Zij overleed in 1843 en in haar overlijdensakte staat haar moeder genoemd als Grietje Johannes van den Berg.

overlijdensakte Hiltje Martinus Baljee, 1843
Bron: www.delpher.nl

Lena Baljee (1758-1828) , de dochter van Martinus Jacobus Baljee (overleden 1759)  en Grietie Johannes (overleden 1762) was de betovergrootmoeder van mijn grootmoeder Anna Scholten (1901-1971)

*W. Eekhoff - Het leven van Jacobus Martinus Baljée, weldoener van het nieuwe stads-weeshuis te Leeuwarden - 1835. Staat in zijn geheel op books.google.com

Johannes Arnoldus van Beem, een donderprediker

Deze blog gaat over de predikant Johannes Arnoldus van Beem (1695-1742)

Op 8 december 1695 werd Jan Arnolt van Beem gedoopt (doopregister Valbug en Homoet) door dominee Gerardus Fock (1671-1745).

Zijn ouders waren schout Rutger van Beem en Antonetta van Grotenhoff. Rutger van Beem was ook ouderling in de Nederduits Gereformeerde gemeente. Jan Arnolt had 8 broers en zusters.

Rutger van Beem verkeerde in gegoede kringen blijkens de doopregistraties van een aantal van zijn kinderen. Bij de doop van Jan Arnolt waren: dijkgraaf heer van Valburg weledelgeboren Jan (Johan) Graaf van Welderen (1660-1724) en de weledele Arnold van der Steen aanwezig.  Beide heren waren gedeputeerden in de Staten van het kwartier van Nijmegen.

Doop van Jan Arnolt 8 december 1695
(Gelders Archief, dtb Valburg en Homoet)

Johan Graaf van Welderen
(Rijksmuseum)

Ook bij de dopen van enkele broers van Jan Arnold waren regionale notabelen present, waaronder Nijmeegse burgemeesters, zoals blijkt uit enkele hierna volgende doopinschrijvingen tussen 1685-1700.  De dochters moesten het met eenvoudigere peters en meters doen.

(Gelders Archief, dtb Valburg en Homoet)

(Gelders Archief, dtb Valburg en Homoet)

(Gelders Archief, dtb Valburg en Homoet)

(Gelders Archief, dtb Valburg en Homoet)

In 1715 werd Johannes van Beem uit Nijmegen, 20 jaar oud als theologiestudent ingeschreven in het Album Studiosorum van de Universiteit in Leiden. 

Om een universitaire opleiding te kunnen volgen bezocht hij waarschijnlijk de Latijnse school. Zou hij in Nijmegen de Latijnse school hebben doorlopen?

Johannes Arnoldus was achtereenvolgens predikant in : 14 maart 1720 te Wadenoyen, tussen 1726-1733 in Wageningen, daarna tot 1738 in Kampen.

Eerste doop in 1720 door van Beem in Wadenoijen
(Regionaal Archief Rivierenland)

Eerste lidmateninschrijving gedaan in 1720 door van Beem in Wadenoijen
(Regionaal Archief Rivierenland)

In Den Haag trouwde hij in 1734 met de Haagse Petronella Jacoba Lansel (geboren 1712)  Hun huwelijk werd ingezegend door dominee Wittebol.

Huwelijksaankondiging Van Beem en Lanseel in 1734
(Stadsarchief Kampen)

Huwelijksaankondiging Van Beem en Lanseel in 1734
(Gemeentearchief Den Haag)

doop van het eerstgeboren kind van het echtpaar Van Beem-Lanseel in 1735
(Stadsarchief Kampen)

Jan Arnold kwam in 1738 samen met zijn echtgenote, en kind als predikant naar Leeuwarden, waar hij A. Albert Homa opvolgde vanaf 4 mei.

Inschrijving Petronella Jacoba Lansel als lidmaat in Leeuwarden in maart1738
(wiewaswie.nl)

In 1739 werd zijn dochter Margreta, (ook bekend als Grietie) Johannes van Beem gedoopt. Zij zou later  trouwen met Martinus Baljee (Balje).

Op 6 december 1742 overleed Van Beem op zijn verjaardag. Ter gelegenheid van zijn dood werd in Leeuwarden een, Rouw-klagt in de vorm van een pamflet uitgegeven, waarin de deugden van Van Beem uitvoerig werden bezongen. Dit drukwerkje geeft ook inzicht in de loopbaan van Johannes Arnoldus van Beem evenals de indruk die hij achterliet bij zijn kudde in Leeuwarden.  Als we de tekst mogen geloven was hij een uitstekend redenaar.

(N.B. De beginpagina’s van het pamflet ontbreken)

Beschrijving van het ziekbed van Johannes Arnoldus van Beem
(books.google.com)

Zijn weduwe overleed in 1795 in Amsterdam 

Begraven Petronella Jacoba Lansel
Stadarchief Amsterdam

Overlijdensadvertentie Petronella Jacoba Lansel
(www.delpher.nl)

Van Beem's dochter M. van Beem was getrouwd met een Drijfhout.                                    

Ik vond nog wat achtergrond informatie over de schrijvers in de Rouw-klagt,

J.B. Tegneus, wed. Dotingh is Johanna Bertranda Tegneus, wed. Dotingh,

Johanna was gehuwd met Vaandrig Jan Isaak Dotingh, (1701-1736).

H. de Valk is Henricus de Valk (1709-1765), werkzaam aan het Hof van Friesland, gelegenheidsdichter.

Margartha van Reen is POLLIUS, Magdalena (1699 –1774), gelegenheidsdichteres, afkomstig uit een Fries patriciersgeslacht. Magdalena Pollius trouwde in 1718 met Regnerus Brongerus Reen (1688-1752), predikant, die in 1728 beroepen werd naar Huisum, waar ook de familie Dotingh woonde. Magdalena Pollius hoorde tot de kring van vrome dichteressen in Friesland

 Verder is er er de grote onbekende met de initialen N.P. 

Familiegeschiedenis : geen doopceel

Ritske Hendriks de Vries (1787-1831), een overgrootvader van mijn betovergrootmoeder Uilkje Siegers de Lang (geb. 29 juni 1853)  kon bij zijn huwelijk op 22 oktober 1823 met de naaister Uilkje Jelles Drijfhout (1790-1851) uit Wolvega geen doopceel overleggen. Zijn ouders, gehuwd op 22 december 1782 in Rottevalle leefden ook niet meer. Om toch te kunnen trouwen moest hij een akte van bekendheid laten opmaken voor de rechtbank in Heereveen.

Ritske liet een hele trits getuigen opdraven, die verklaarden hem en zijn ouders te hebben gekend. Uit hun verklaringen bleek dat zijn ouders, Hendrik Ritskes de Vries en Trientje Sakes hem niet hadden gedoopt bij de geboorte, want zij waren Mennonieten (doopsgezinden), die niet aan kinderdoop deden. Hendrik en Trientje waren turfschippers en hadden geen vaste woonplaats. Ze vervoerden turf vanuit de afgraving bij Houtwoude (Holtwolde) naar Leeuwarden en de rest van Friesland. De getuigen hadden hen aan het werk gezien bij hun schip. Op een van hun reizen naar Leeuwarden werd Ritske in november 1787 op het schip geboren. Ze lagen toen bij Leeuwarden. Na zijn geboorte keerde het gezin terug naar Houtwoud. De getuigen kenden Ritske, woonachtig in Houtwoud van jongs af aan.

De akte van bekendheid werd op 15 oktober 1823 opgemaakt.

Turfschip, 1791
Bron: Rijksmuseum

Ritske Hendriks de Vries, van beroep veenarbeider , was onvermogend en betaalde geen griffiekosten. Om dezelfde reden kon hij waarschijnlijk ook gratis trouwen.

De akte van bekendheid is als huwelijksbijlage te vinden via wiewaswie.nl.

Bron: Archief 30-41, registratienummer 2006, aktenummer 28, registratiedatum 22-10-1823, akteplaats Weststellingwerf. Archiefnaam: Burgerlijke Stand Weststellingwerf-Tresoar, boek Deel 2006, periode 1823.

NB Houtwoud wordt in de akte ook Oud Houtwoud genoemd, in het Fries Old Holdwold. 

Familiegeschiedenis : De Scharlaken Koorts

Cornelia Casteleijn echtgenote van schoenmaker Willem Verheij overleed 14 april 1817 aan een besmetting met roodvonk. Roodvonk werd ook wel de scharlaken koorts genoemd.

Roodvonk is een besmettelijke infectieziekte waaraan in vroegere eeuwen veel kinderen overleden. Ook volwassenen bezweken soms aan deze infectie zoals mijn bovengenoemde voorouder.

Cornelia werd 40 jaar oud.

Overlijdensakte van Cornelia Casteleijn. 
wiewaswie.nl
Rijksarchief Noord-Holland

Willem Verheij en Cornelia Casteleijn, woonachtig in de gemeenten Nieuwer-Amstel waren de ouders van Anna Maria Verheij (gedoopt in 1802).

Anna Maria Verheij trouwde in 1834 met de koopman Johan Ignatius Leenhof (1801-1868).

Hun dochter Theresia Wilhelmina Leenhof trad in 1865 in het huwelijk met Ferdinand Frederikus Diergaarde (1835-1921).

Theresia Wilhelmina Leenhof was de moeder van mijn overgrootmoeder Theresia Wilhelmina Josephina Diergaarde.

Theresia Wilhelmina Josephina Diergaarde was de achterkleindochter van Cornelia Casteleijn

N.B. De achternaam Leenhof werd ook gespeld als Leenhoff.

Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo

In een paar eerdere posts, schreef ik over Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo, een zuster van mijn overgrootmoeder W.H.V. Simons-Nielo. 

In de post Winkels aan de Waterkant schreef ik dat Louise in 1910 failliet werd verklaard.

Ik schreef haar faillissement toe aan de concurrentie. Inmiddels heb ik van familie begrepen dat ze ook om gezondheidsredenen moest stoppen met haar werk. Louise was hartpatiënt.

Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo, detail van de familiefoto

Louise W.G. Tjin Kon Fat-Nielo overleed in 1915.


Bron: www.delpher.nl

Onlangs kreeg  ik een afdruk van een familiefoto van het echtpaar Tjin Kon Fat-Nielo. 

Helaas heb ik geen informatie over de datum dat deze foto is gemaakt.

Familiefoto: het echtpaarTjin Kon Fat-Nielo en kinderen.  Een dochter tante Phillia heb ik nog gekend als een deftige oude dame.

.

Eenvoudige recepten in 1930

Toen mijn grootmoeder Antje Scholten in 1930 ging trouwen stopte ze met haar werk als kindermeisje. Ze had vanaf 1925 gewerkt bij de familie Langhout in Bussum. Van haar werkgevers kreeg Antje een kookboek cadeau "Eenvoudige recepten", door Martine-Wittop Koning, 49e druk (1928).

"Eenvoudige recepten", door Martine Wittop-Koning, 49e druk (1928)

"Eenvoudige recepten", door Martine Wittop-Koning, 49e druk (1928)

"Eenvoudige recepten", door Martine Wittop-Koning, 49e druk (1928)

"Eenvoudige recepten", door Martine Wittop-Koning, 49e druk (1928)

Dieet voor suikerzieken

In dit kookboek wordt ook ziekenvoeding behandeld, waaronder de voeding voor diabetici.

De recepten voor suikerzieken bevatten geen suiker en zomin mogelijk koolhydraten. Er wordt onder andere gewerkt met glutenbrood, glutenmeel en glutenkorrels.

voorbeeld van recepten voor diabetici 

Een Franse apotheker Apollinaire Bouchardat deed onderzoek naar de voeding voor diabetespatienten en schreef in 1841 glutenbrood voor in het dieet.

Uit glutenbrood is het zetmeel zoveel mogelijk verwijderd.

Tot de ontdekking van insuline in 1921 en de toepassing van insulinetherapie in 1922 was het dieet de enige therapie voor diabetici.